Fransa, okulların durumuna ilişkin haftalardır süren öğrenci eylemlerinin hayat pahalılığına karşı ülke çapındaki yürüyüşlerle birleştiği cumartesi günü büyük bir kargaşa yaşadı. Göstericiler Paris’te Elysee Sarayı’nın birkaç yüz metre yakınında polisle çatıştı, Limoges’taki tarihi belediye binasını ateşe verdi, Marsilya ve başka kentlerde mağazaları yağmaladı.
Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron sert bir tepki verdi. Macron akşam yaptığı açıklamada, “Kırıp dökenler, valilikleri ve iş yerlerini hedef alanlar, belediyelerimizi yağmalayanlar yargılanacak ve cezalandırılacak” dedi ve “Cumhuriyetimizde şiddete yer yok” diye ekledi.
Başbakan Sébastien Lecornu ise şiddeti “aşırı sol gruplar” üzerine yıktı ve polislerin “son derece yoğun bir şiddetle” karşılaştığını söyledi. Olayların cumhurbaşkanlığı seçimi için bir “ısınma turuna” dönüşmemesi gerektiğini vurgulayan Lecornu, “Yıldırılmayacağız” dedi.
Elysee yakınında taşlar ve devrilen otomobil
Paris’te polis araçları göstericilerin başlıca hedefi oldu. Polis sokakları boşaltmaya çalışırken gruplar otomobilleri ve minibüsleri kovalayarak taşladı. Cumhurbaşkanlığı ofislerine yaklaşık 400 metre uzaklıktaki Cambacérès Sokağı taşlarla kaplandı, bir otomobil devrildi. Le Parisien muhabiri sahneleri “kent gerillasına” benzetti.
10. bölgede göstericiler, meme kanseri farkındalığı için düzenlenen “Pembe Ekim” etkinliği sırasında belediye binasına zorla girdi ve yaklaşık 100 kişi bir süre içeride kapalı kaldı. Paris Belediye Başkanı Emmanuel Grégoire, yürüyüşçülerin “büyük çoğunluğunun” barışçıl olduğunu söyledi ancak verilen zararı kınayarak “Bütün sokaklar harap edildi” dedi.
Hava karardığında göstericiler, Paris’in merkezindeki yaldızlı atlı Jeanne d’Arc heykelinin üzerine çıktı; çevredekiler ise telefonlarını kaldırarak anları kaydetti.
Başkentin başka bir noktasında göstericiler, Fransız Devrimi’ne gönderme yapan bir sloganla Cumhurbaşkanı’nı hedef aldı. Giyotinle idam edilen Kral 16. Louis’yi hatırlatan kalabalık, “Kralın kafasını keselim. Macron, yeniden başlayacağız” diye bağırdı.
143 yıllık belediye binası alevlere teslim oldu
Görgü tanıklarına göre Fransa’nın orta kesimindeki Limoges’ta maskeli göstericiler belediye binasının önündeki bir polis aracını yaktıktan sonra camları kırıp içeri girdi ve yangın başlattı. Alevler kısa sürede çatıyı sardı.
Haute-Vienne Valisi Maurice Barate, batı kanadı hariç çatının alt katlara çöktüğünü ve cephenin üçte ikisinin yok olduğunu bildirdi. Barate, 143 yıllık binanın kaybını “miras açısından bir felaket” ve “holiganların kasıtlı eylemi” diye tanımladı. Kent merkezindeki mağazalar da yağmalandı.
Elektronikten lüks markalara yağma dalgası
Marsilya’da yağmacılar bir Fnac mağazasını boşaltarak telefon, oyun konsolu ve kulaklıkları dışarı taşıdı. Kentte onlarca mağaza daha yağmalandı, bir spor ayakkabı mağazası alev aldı.
Görüntülerde ayrıca kapüşonlu ve maskeli bir kalabalığın bir Louis Vuitton butiğinin kapısını kırarak içeri daldığı görüldü.
Lyon’da bir turizm ofisi ateşe verildi. Bordeaux’da Gironde Valisi’nin resmî konutu basılınca polisin taktik birimi RAID bölgeye gönderildi. Lille’de göstericiler belediye binasını bastı, Saint-Étienne’de ise bir göstericinin polisin kalabalık dağıtma bombası yüzünden elini kaybettiği bildirildi.
Birçok kentte göstericilerle çevik kuvvet arasındaki çatışmalar saatlerce sürdü; polis taş ve şişe atan kalabalıklara biber gazıyla karşılık verdi.
Şiddeti onaylamayan göstericiler de vardı. Bir videoda, itfaiyecilere saldıran bir adamın diğer göstericiler tarafından yere yatırılarak darbedildiği görüldü.
Okul eylemi nasıl ulusal isyana dönüştü
Fransa’nın en büyük sendikası CGT katılımın 800 bin civarında olduğunu tahmin ederken İçişleri Bakanlığı 550 bin gösterici saydı ve akşama kadar yaklaşık 400 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Sarı Yelekliler ve sendikalar, öğrencileri cumartesi günkü büyük eyleme katılmaya çağırmıştı.

Olaylar eylül ortasında, Paris yakınlarındaki Créteil’de bir lisenin öğrencilerinin, öğretmenlerin personel ve kaynak eksikliği nedeniyle yaptığı grevin ardından okul girişini kapatmasıyla başladı. Öğrencilerin şikâyetleri arasında öğretmen eksikliği, 32 ila 35 kişilik kalabalık sınıflar, dökülen binalar, yaz sıcaklarında 40 dereceyi bulan derslikler ve üniversite başvuru platformu Parcoursup’un stresi var. Sendikalar bütçe kesintilerini ve okul kapanmalarını sorumlu tutuyor.
Okul kuşatmaları ülkeye yayıldı ve ekim başında üniversitelere ulaştı. Adalet Bakanlığı’na göre 6 Ekim’e kadar gözaltına alınan 5 binden fazla kişinin yüzde 87’si reşit değildi. Lens’te 15 yaşındaki bir gencin elini kaybetmesinin ardından hükümet şok bombası kullanımını durdurdu, Lecornu da bakanlarına ekim sonuna kadar ilk önerileri sunma talimatı verdi.
Protestoların yankısı Fransa sınırlarını aştı. Cumartesi günü Milano’da polis göstericilere biber gazı sıktı, Brüksel’de de çatışmalar çıktı. BM daha önce şiddetten duyduğu endişeyi açıklamıştı.