ABD Enerji Bakanı Chris Wright, Avusturya'nın başkenti Viyana'da düzenlenen UAEA 70. Genel Konferansı'nda İran'ın UAEA'ya karşı şeffaf davranmamasını kabul edilemez olarak nitelendirdi. Wright, Tahran'a yükümlülüklerini yerine getirmesi için yeterli zaman tanındığını ileri sürerek İran'ın nükleer silah geliştirmemesi veya edinmemesi gerektiğini söyledi.
Wright, İran'ın UAEA ile tam işbirliği yapmasını, güvence denetimi yükümlülüklerini yerine getirmesini ve kurumun görevini yürütebilmesi için gerekli erişimi sağlamasını istedi. UAEA Yönetim Kurulunun, İran'ın yükümlülüklerini yerine getirmediğini Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyine bildirmek üzere gerekli adımı attığını hatırlattı.
ABD'nin nükleer enerji hedeflerine de değinen Wright, Trump yönetiminin 2050'ye kadar ülkenin nükleer enerji kapasitesine 300 gigavat eklemeyi hedeflediğini belirtti.
Grossi'den nükleer silahlanma uyarısı
UAEA Başkanı Rafael Grossi de konferansta küresel nükleer silahlanma riskine ilişkin konuştu. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'nın küresel nükleer yayılmayı önleme rejiminin temel taşı olmayı sürdürdüğünü söyleyen Grossi, daha fazla nükleer silaha ve nükleer silaha sahip ülkeye sahip bir dünyanın daha güvenli olmayacağını ifade etti.
Grossi, İran'ın nükleer programına yönelik denetimlerin 2026'da kötüleştiğini söyledi. Denetçilerin geri çekilmek zorunda kaldığını belirten Grossi, haziranda Buşehr Nükleer Güç Santrali'nde yapılan bir denetim dışında altı aydan uzun süredir İran'da sahada doğrulama faaliyeti yürütülmediğini kaydetti.
İran'ın yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum envanterine ilişkin bilgi sürekliliğinin bir yılı aşkın süredir sağlanamadığını belirten Grossi, nükleer malzeme hakkında bilgi sahibi olunamamasının ve doğrulama amacıyla tesislere erişilememesinin ciddi nükleer yayılma endişesine yol açtığını söyledi. Grossi, diplomasi ve müzakerelere dönülmesi çağrısı yaptı.
Grossi ayrıca Suriye'nin devrik Esed rejimi döneminden kalan nükleer faaliyetlerine ilişkin açıkta bulunan güvence denetimi konularının çözüldüğünü açıkladı. Bu ilerlemenin Suriye'nin şeffaflığı ve işbirliği sayesinde sağlandığını belirtti.
Lihaçev nükleer tesislere yönelik saldırıları gündeme getirdi
Konferansta Rosatom Genel Müdürü Aleksey Lihaçev de konuştu. Lihaçev, nükleer tesislerin neredeyse her gün saldırıya uğradığını savunarak bu tesislerin güvenliğinin bulundukları yerden bağımsız biçimde mutlak öncelik taşıması gerektiğini söyledi.
Ukrayna ordusunun Rus nükleer santrallerine düzenli saldırılar gerçekleştirdiğini ileri süren Lihaçev, Rusya'nın kontrolündeki Zaporijya Nükleer Güç Santrali ile santralin bulunduğu bölgeye yönelik saldırıların son aylarda arttığını belirtti. Lihaçev, geçen cuma santralin nükleer güvenliği için gerekli dizel yakıtı taşıyan tankerlere saldırı düzenlendiğini ifade etti.
Lihaçev, UAEA'nın saldırıları yalnızca kayıt altına almakla yetinmemesi ve sorumluları açıkça belirtmesi gerektiğini söyledi.
UAEA 70. Genel Konferansı'nda Grossi, Wright ve Lihaçev'in yanı sıra farklı başlıklarda konuşmalar yapıldı.
