ABD, diğer tüm ülkelerden daha fazla kurulu jeotermal elektrik kapasitesine sahip ve sektör hızlı bir büyüme döneminden geçiyor. Fervo Energy, eylülde Utah'ın güneybatısındaki Cape Station'ın dünyada ilk kez şebeke ölçeğinde geliştirilmiş bir jeotermal tesis olarak elektrik üretmeye başladığını açıkladı. Trump yönetiminin ekimde Nevada'da düzenlediği jeotermal ruhsat ihalesinde yaklaşık 4,5 milyon dolarlık kazanan teklifler verildi. Reuters'a göre bu ihale, sektördeki ilginin hızla arttığını gösteren federal ihaleler zincirinin son halkası oldu.
Şimdi dünyanın geri kalanından da kapasitesini artırması isteniyor. Türkiye'nin COP31 Başkanlığı pazartesi günü yaptığı açıklamada, Küresel Jeotermal Hedef 2050 girişiminin Antalya'daki Birleşmiş Milletler iklim görüşmelerinin ilk haftasında 50'den fazla ülkenin yanı sıra Avrupa Birliği'nin desteğini aldığını bildirdi.
Taahhüt ne diyor?
10 Kasım'da Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı (IRENA) ile başlatılan taahhüt, elektrik ve ısı üretiminde jeotermal enerjinin kullanımını 2050'ye kadar 2025 seviyesinin 12 katına çıkarma ortak hedefi belirliyor. Girişim, IRENA'nın 1,5 derece senaryosuna dayanıyor. Bu senaryoya göre küresel jeotermal enerji arzı 2025'te yaklaşık 2,5 eksajulden 2050'de 31 eksajule, kurulu jeotermal elektrik kapasitesi ise 15,6 gigavattan 193 gigavata çıkacak.

Güneş ve rüzgar enerjisinin aksine jeotermal santraller günün her saati çalışabiliyor. Bu hedefe ulaşmak için başkanlık, hükümetlerden izin süreçlerini hızlandırmalarını, finansman ortaklarından arama riskini paylaşmalarını ve petrol ve doğal gaz sektöründen maliyetleri düşürmek için sondaj ile yer altı uzmanlığını kullanıma sunmasını istiyor. Başkanlığın açıklamasında, yapay zeka uygulamalarını çalıştıranlar da dahil olmak üzere veri merkezlerinden gelen artan talebin, güvenilir jeotermal elektrik için bir fırsat sunduğu belirtildi. Açıklamada ayrıca ülkelerle sektör ve finans çevrelerini buluşturmak amacıyla IRENA'nın Küresel Jeotermal İttifakı bünyesinde Jeotermal Sanayi Danışma Paneli kurulması önerildi.
IRENA Genel Direktörü Francesco La Camera, “Jeotermal enerji, mevcut kullanımının gösterdiğinden çok daha fazlasını enerji dönüşümüne sunabilir; ancak yatırım çekmek, ilk aşamadaki proje risklerini yönetmek için net politikalara ve desteğe de ihtiyaç duyuyor” dedi. COP31 Başkanı Murat Kurum, 50'den fazla ülkenin destek vermesiyle “görevimizin ivmeyi yatırıma, ortaklıklara ve projelere dönüştürmek” olduğunu söyledi. Avrupa Enerji Komiseri Dan Jørgensen ise jeotermal enerjinin “Avrupa'nın enerji güvenliğini, rekabet gücünü ve dayanıklılığını güçlendirmede önemli bir rolü” bulunduğunu belirtti.
Washington'ın tutumu
Başkanlık, taahhüdü destekleyen ülkelerin listesini yayımlamadı. Bu nedenle ABD'nin destekçiler arasında olup olmadığı net değil. Washington, Başkan Donald Trump döneminde Birleşmiş Milletler iklim görüşmelerini ikinci kez atlayarak Antalya'ya resmi müzakereci göndermedi.
Amerikan piyasası ise ilerlemeyi sürdürüyor. ThinkGeoEnergy sıralamasına göre ABD'nin 2024 sonu itibarıyla 3.937 megavat kurulu jeotermal kapasitesi bulunuyordu. ABD, kapasitesinin yüzde 90'ından fazlasını barındıran Kaliforniya ve Nevada ile Endonezya ve Filipinler'in oldukça önünde yer aldı. Teknoloji şirketleri de talebi artırıyor: Fervo, Utah projesinin 2028'de devreye girmesi beklenen sonraki aşaması için eylülde Google ile 396 megavatlık elektrik satın alma anlaşması yaptığını açıkladı.
Türkiye'nin jeotermal kaynakları
Ev sahibi ülke de jeotermal alanda önemli bir konuma sahip. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, lansmanda yaptığı konuşmada Türkiye'nin 1,8 gigavat kurulu jeotermal elektrik kapasitesiyle dünyada dördüncü sırada yer aldığını söyledi. Bayraktar, jeotermal bölgesel ısıtmanın yaklaşık 170 bin konutun eşdeğerine hizmet verdiğini, seralarda kış boyunca gıda üretiminde kullanıldığını ve termal turizmin bölgelere istihdam sağladığını belirtti. Türkiye'nin Ulusal Enerji 2040 planına göre jeotermal ve biyokütlenin birlikte yaklaşık 6 gigavat enerji sağlaması bekleniyor.

Bayraktar, “Bu yer altı kaynağını daha fazla enerji üretimi, daha güvenli enerji arzı ve daha güçlü ekonomiler için bir fırsata dönüştürebiliriz” dedi. Yeni sondaj yöntemleri ve yer altı teknolojileri sayesinde jeotermal enerjinin artık volkanlara veya doğal sıcak su kaynaklarına sahip ülkelerle sınırlı olmadığını savunan Bayraktar, her ülkenin bu kaynaktan yararlanma potansiyeli bulunduğunu söyledi.
COP31 Başkanlığı, konferans 20 Kasım'da sona ermeden önce daha fazla hükümeti, finans kuruluşunu ve şirketi girişime katılmaya davet etti.
Kapak fotoğrafı: Anadolu Ajansı. Fotoğraflar: Wikimedia Commons (Steamboat, Nevada, CC BY 2.0; Kızıldere, CC BY-SA 2.0). Kaynaklar: COP31 Başkanlığı, IRENA, Anadolu, Reuters, ThinkGeoEnergy.