New York'ta düzenlenen törenle Suriye'ye teslim edilen 36 tarihi eserin toplam değerinin 5 milyon doları aştığı açıklandı. İade edilen koleksiyonda, antik Palmira kentinden çıkarılan büyük bir mezar kabartması ve Suriye'deki bir Roma villasından çalınan 14 nadir mozaik bulunuyor.
Törene Manhattan Bölge Savcısı Alvin Bragg, ABD Dışişleri Bakan Yardımcısı Christopher Landau, ABD'nin Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack, Suriye'nin Washington Maslahatgüzarı Mohammad Nasser Qanatri ve Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Ibrahim Olabi katıldı. Teslim, tarihi ve kültürel varlıkların yasa dışı ticaretine karşı yürütülen işbirliği kapsamında gerçekleştirildi.
Palmira kabartmasının geçmişi
Koleksiyonun öne çıkan parçalarından biri, MS 2. yüzyılın sonlarına tarihlenen Palmira mezar kabartması oldu. 454 kilogramdan ağır kireç taşı eser, bir kadın ile üç çocuğun çevrelediği uzanmış bir erkeği tasvir ediyor.
Kabartma, antik Palmira'daki bir mezar odasının duvarında bulunuyordu. Eserin, üzerindeki figürlerin zarar görmemesi için duvardan özenle çıkarıldığı belirtildi.
Manhattan Bölge Savcısı Bragg, kabartmanın terör örgütü DEAŞ'ın Suriye'deki arkeolojik alanlarda sistematik yağmalama yaptığı dönemde bulunduğu yerden kaçırıldığını açıkladı. Bragg ayrıca, soruşturmalar kapsamında ofisinin Orta Doğu ve Kuzey Afrika'dan 31 tarihi esere el koyduğunu söyledi.
Roma villasından çıkarılan mozaikler
İade edilenler arasında MÖ 3. yüzyıla tarihlenen "Telete ve Eros" mozaiği de yer alıyor. Yüzlerce küçük ve renkli taş küpten oluşan eser, Telete ile Eros'un mitolojik düğününü betimliyor.
Manhattan Bölge Savcılığı, mozaiğe Temmuz 2021'de Suriye ve Lübnan'dan çalınan 22 mozaikle birlikte el koydu. Koleksiyondaki diğer eserler arasında Suriye'nin kuzeybatısında üretilen ve MÖ 2. binyıla tarihlenen üç kadın "Suriye-Hitit" heykelciği de bulunuyor.
Heykelcikler, 1980'lerin sonları ile 1990'ların başlarında New Yorklu sanat taciri Edward Merrin'in elinde sanat piyasasında ortaya çıktı. Tarihi eser kaçakçılığıyla bağlantılı suçlardan daha sonra federal mahkemede hüküm giyen Merrin, eserleri koleksiyoncu Michael Steinhardt'a sattı.
Bragg, Suriye'ye gönderilen dört eserin, ofisinin yıllar süren ve birçok ülkeyi kapsayan ceza soruşturmasının ardından Steinhardt koleksiyonundan el koyduğu toplam 70 milyon dolar değerindeki 180 tarihi eser arasında olduğunu belirtti.
Suriye'nin yağmalanan kültürel mirası
Suriye'nin Washington Maslahatgüzarı Qanatri, Suriye-Amerikan işbirliğinin ülke tarihinin bir bölümünü geri getirdiğini söyledi. Qanatri, kültürel mirası korumaya yönelik ortak çabaların iki ülke arasında kalıcı bağlar kurulmasına katkı sağladığını ifade etti.
Suriye'deki arkeolojik alanlar iç savaş yıllarında yağmalama, kaçakçılık ve yıkımla karşı karşıya kaldı. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Palmira da 2015'te DEAŞ'ın kontrolündeyken ağır zarar gördü.
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi, Suriye tarihi eserlerinin yasa dışı ticaretini önlemek için 2015'te 2199 sayılı kararı kabul etti. ABD ise 2016'da, 15 Mart 2011 ve sonrasında Suriye'den yasa dışı biçimde çıkarılan arkeolojik ve etnolojik materyallerin ithalatına acil kısıtlamalar getirdi.
Kısıtlamalar taş, metal, seramik, cam, fildişi, kemik ve tekstil ürünlerinin yanı sıra resim, mozaik ve diğer Suriye kültürel varlıklarını kapsıyor. UNESCO daha sonra Palmira'daki Bel ve Baalşamin tapınakları, Zafer Takı, kent müzesi ve koleksiyonların bazı bölümlerinde meydana gelen yıkımı belgeledi.