Türkiye ile ABD arasında Ankara’nın Rus yapımı S-400 hava savunma sistemleri nedeniyle uzun süredir devam eden savunma anlaşmazlığında yeni bir öneri ortaya çıktı. Öneri, F-35 savaş uçağı programında yeniden iş birliğinin önünü açabilir.
ABD Temsilcisi Darrell Issa, Ankara’daki üst düzey görüşmelerin ardından yaptığı açıklamada, Birleşik Arap Emirlikleri’nin dahil olduğu görüşmeler gerçekleştirildiğini söyledi. Issa, BAE’nin S-400 sorunu için en uygulanabilir çözümlerden birini sunabileceğini belirtti.
Issa, olası çözüm olarak BAE’yi gösterdiIssa, Türkiye’deki temasları sırasında S-400 anlaşmazlığının kapsamlı biçimde ele alındığını ve geriye, üzerinde uzlaşılacak bir çözümün nasıl uygulanacağının belirlenmesi sorununun kaldığını söyledi.
Cumhuriyetçi Kongre üyesi, Birleşik Arap Emirlikleri’nin dahil olduğu görüşmelere işaret ederek BAE’nin soruna “en iyi çözüm” olabileceğini belirtti.
Issa’nın açıklamaları, Türkiye’nin S-400 sistemlerinin ülke dışına çıkarılabileceği veya başka bir ülkeye devredilebileceği bir formül ihtimalini gündeme getiriyor.
Ancak sistemlerin BAE’ye devredilmesine ilişkin nihai bir anlaşma, Türkiye, ABD veya Birleşik Arap Emirlikleri tarafından kamuoyuna açıklanmış değil.
S-400 anlaşmazlığı F-35 meselesinin merkezindeTürkiye, Rus yapımı S-400 sistemini satın almasının ardından ABD öncülüğündeki F-35 Müşterek Taarruz Uçağı programından çıkarıldı.
Washington, Rus hava savunma sisteminin F-35 uçakları ve NATO savunma altyapısıyla birlikte işletilmesinin gelişmiş uçaklar açısından güvenlik riskleri oluşturabileceğini savundu. Türkiye ise bu endişeleri reddetti ve programdan çıkarılmasını defalarca eleştirdi.
Anlaşmazlık, daha sonra ABD-Türkiye savunma ilişkilerinin önündeki en büyük engellerden biri haline geldi.
S-400’ler konusunda iki tarafın kabul edebileceği bir düzenlemeye ulaşılması, Türkiye’nin nihayetinde F-35 programına dönme ihtimali açısından önemli sonuçlar doğurabilir.
Issa’nın açıklamaları, üçüncü bir ülkenin, olası olarak BAE’nin, sürece dahil edilmesinin değerlendirilen seçenekler arasında olduğunu gösteriyor.
Issa yaptırımlara da değindiABD’li Kongre üyesi, Türkiye’ye yönelik yaptırımlar konusunda da dikkat çeken açıklamalarda bulundu.
Issa, Trump yönetiminin Türkiye konusundaki tutumunu belirlediğini ve yönetimin en üst kademelerinde Ankara’ya yönelik ek yaptırım uygulama niyeti bulunmadığını söyledi.
Ancak hukuki durum daha karmaşık olmayı sürdürüyor.
Türkiye’nin Savunma Sanayii Başkanlığı ve bazı yetkilileri, S-400 alımının ardından ABD tarafından uygulanan yaptırımlara tabi tutuldu. Bu nedenle Issa’nın açıklamaları, Türkiye’ye yönelik mevcut yaptırımların tamamının resmen kaldırıldığı anlamına gelmiyor.
Bununla birlikte açıklamalar, iki NATO müttefiki uzun süredir devam eden savunma anlaşmazlıklarını çözmeye çalışırken Washington’ın Ankara’ya yönelik daha uzlaşmacı bir siyasi yaklaşım benimseyebileceğine işaret ediyor.
Öncelik F-16 modernizasyonu olabilirIssa, Türkiye’nin F-35 programına olası dönüşüne de değinerek Ankara’nın mevcut F-16 filosunun modernizasyonunun daha acil bir öncelik olabileceğini söyledi.
F-35 üretimi ve teslimatlarındaki önemli birikmeye dikkat çeken Issa, Türkiye’nin mevcut savaş uçağı filosunun güçlendirilmesinin her iki ülke için de önemli olduğunu savundu.
Türkiye, ABD’den 40 yeni F-16 savaş uçağı satın alma planlarında ilerleme kaydetti. Mevcut uçakların modernizasyonu da Ankara’nın hava muharebe kapasitesini koruma çabalarının önemli bir parçası olmayı sürdürüyor.
Açıklamalar, Washington ve Ankara’nın siyasi açıdan daha hassas olan F-35 meselesine ilişkin müzakereleri sürdürürken Türkiye’nin F-16 filosunu güçlendirmeye odaklanabileceğini gösteriyor.
Ankara’da üst düzey görüşmelerIssa’nın açıklamaları, Türkiye’nin başkentinde bir dizi üst düzey görüşmenin ardından gelmesi nedeniyle özellikle önem taşıyor.
Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 8 Eylül’de Issa ve ABD’nin Türkiye Büyükelçisi, ayrıca Suriye ve Irak Özel Temsilcisi Tom Barrack ile görüştü.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise 9 Eylül’de Ankara’daki Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde Barrack ve Issa’yı kabul etti.
Görüşme basına kapalı gerçekleştirildi.
Issa’nın S-400’ler, F-35’ler, F-16 modernizasyonu ve yaptırımlara ilişkin sonraki açıklamaları, savunma iş birliğinin ABD-Türkiye diplomatik gündeminde yeniden merkezi bir yer edinmesine yönelik beklentileri artırdı.
S-400 çıkmazı nihayet aşılabilir mi?Türkiye’nin S-400 sistemlerini Birleşik Arap Emirlikleri’ne devretmesine ilişkin şu anda doğrulanmış bir anlaşma bulunmuyor.
Buna rağmen bir ABD’li vekilin Ankara’daki üst düzey görüşmelerin ardından BAE seçeneğini gündeme getirmesi, iki NATO müttefiki arasındaki ilişkileri yıllardır zorlayan anlaşmazlığı çözmek için yeni formüllerin değerlendirildiğini gösteriyor.
Ankara ve Washington’ın S-400’ler konusunda iki tarafın da kabul edebileceği bir düzenlemeye ulaşması, Rus yapımı füze sistemlerinin çok ötesinde sonuçlar doğurabilir.
Böyle bir anlaşma, mevcut yaptırımların ele alınmasına, ikili savunma iş birliğinin derinleştirilmesine ve Türkiye’nin F-35 programıyla gelecekteki ilişkisine dair görüşmelerin yeniden başlamasına yardımcı olabilir.
Şimdi gözler, Türkiye, ABD ve BAE’nin dahil olduğu görüşmelerin somut bir öneriye dönüşüp dönüşmeyeceğine çevrilecek.
