Newsom, California’daki 548 ölüm cezasını tarihin en büyük affıyla hafifletti

California Valisi Gavin Newsom, eyaletteki tüm ölüm cezalarını şartlı tahliye imkânı olmaksızın müebbet hapse çevirmek için perşembe günü harekete geçti. Bu, ABD tarihindeki en büyük toplu af olurken davaların yaklaşık yüzde 70’i için eyalet Yüksek Mahkemesi’nin onayı gerekiyor; mağdur yakınları ile savcılar ise karara ilişkin keskin biçimde bölündü.

California Valisi Gavin Newsom, eyalette ölüm cezası sırasını bekleyen 548 kişinin cezasını şartlı tahliye imkânı olmaksızın müebbet hapse çevirmek için perşembe günü harekete geçti. Bu, ABD tarihindeki en büyük toplu af olurken karar kesinleştiğinde ülkenin ölüm cezası sırasındaki kişilerin sayısını yaklaşık yüzde 30 azaltacak.

Newsom, kararı ara seçimlerden iki gün sonra ve görevden ayrılmasından yaklaşık iki ay önce California halkına yazdığı açık mektupla duyurdu. "Bu adımı, devlet eliyle öldürmenin California’nın değerleriyle bağdaşmadığına, hukuk sistemimizin temellerini sarstığına ve hepimizi küçülttüğüne kesinlikle inandığım için atıyorum," diye yazdı. "Birçok Californialı, vahşi suç işleyenlerin ölmeyi hak ettiğini düşünüyor. Ancak vali olarak, devletin onları ahlaki açıdan öldüremeyeceği sonucuna vardım."

San Quentin State Prison on the shore of San Francisco Bay

California, eyaletteki ölüm cezası sırasının uzun süre bulunduğu San Quentin Eyalet Hapishanesi’nde Clarence Ray Allen’ın zehirli iğneyle idam edildiği Ocak 2006’dan bu yana infaz gerçekleştirmedi. Newsom, 2019’da göreve gelmesinden kısa süre sonra infazlara moratoryum getirdi; eyalet daha sonra hükümlü mahkûmları San Quentin’den diğer hapishanelerin genel nüfusuna taşıdı. Merkez, California’nın 1978’de idam cezasını yeniden yürürlüğe koymasından bu yana 13 kişiyi idam ettiğini ve sistem için yaklaşık 6 milyar dolar harcadığını tahmin ediyor.

Davaların çoğu mahkeme onayı gerektiriyor

Cezaların hafifletilmesi aynı anda yürürlüğe girmeyecek. Eyalet anayasası, birden fazla ağır suçtan hüküm giymiş kişiler için af kararının California Yüksek Mahkemesi tarafından onaylanmasını gerektiriyor. Valiğin açıklamasına göre bu şart, 548 davanın 382’si veya yaklaşık yüzde 70’i için geçerli. Etkilenenlerin 529’u erkek, 19’u kadın. Aralarında 1993’te 12 yaşındaki Polly Klaas’ı kaçırıp öldüren Richard Allen Davis ile seri katiller Randy Kraft ve Charles Ng de bulunuyor.

Bu adım, ölüm cezasını kaldırmıyor. İdam cezası seçmenler tarafından kabul edildiği için yalnızca seçmenler bunu kaldırabilir; seçmenler 2012’de ve infazları hızlandırmayı amaçlayan bir düzenlemeyi de kıl payı onayladıkları 2016’da bunu yapmayı reddetti. Savcılar gelecekteki davalarda hâlâ ölüm cezası talep edebilir. Salı günkü seçimi kazanan ve ocak ayında göreve başlayacak Newsom’un halefi Demokrat Xavier Becerra, moratoryumu uzatacağını söyledi.

Newsom mektubunda California’daki sistemi, "adil biçimde uygulanmamış ve uygulanamayacak, masum insanların mahkûm edilmesine yol açmış bir başarısızlık" olarak nitelendirdi. Kimseyi kapsam dışında bırakmamayı seçtiğini, çünkü bunun "farkında olmadan iki sınıf cinayet mağduru yaratacağını" söyledi. Şunları ekledi: "Vali olarak bu kararın ve etkilerinin sorumluluğu yalnızca bana ait; tıpkı her bir infazın sorumluluğunun da yalnızca bana ait olacak olması gibi."

Mağdur yakınları ve savcılar bölündü

Polly’nin babası Marc Klaas, kararı mağdur yakınlarının "sırtına saplanmış bir bıçak" olarak nitelendirdi. NBC News’e konuşan Klaas, "Seri katillerden, rastgele saldırı düzenleyen katillerden, polis katillerinden, çocuk katillerinden söz ediyoruz. Gavin Newsom ara seçimlerden iki gün sonra bu cezaları neden hafifletme ihtiyacı hissediyor? Bundan kim yararlanıyor?" dedi. Polly’nin kız kardeşi Jess Nichol ise kararı destekledi. Bir açıklamasında, "Kız kardeşimi öldüren adamın idam edilmeyi hak ettiğini düşünürdüm. Ancak zamanla, onun idam edilip edilmemesinin iyileşmemle veya gerçek kamu güvenliğiyle kesinlikle hiçbir ilgisi olmadığını fark ettim," dedi.

The lethal injection room at San Quentin State Prison

Yukarıda 2010’da görülen San Quentin’deki zehirli iğne odası, Newsom’un 2019’daki kararının ardından söküldü. San Mateo County Bölge Savcısı Steve Wagstaffe, KTVU’ya yaptığı açıklamada seçmenlerin 2016’da kaldırılmasını reddetmesine dikkat çekerek cezaların hafifletilmesinden "tiksinti" duyduğunu söyledi. Wagstaffe, "Bunun demokrasinin işleyişi olduğunu düşünmüyorum," dedi. California Bölge Savcıları Derneği geçen ay Newsom’a yazdığı mektupta, cezaların "tek bir kalem darbesiyle" silinmesinin "adalet yönetimine büyük bir kötülük" olacağı uyarısında bulundu. Mağdur grubu Crime Survivors’ın kurucusu Patricia Wenskunas ise kararı "saldırgan" ve "çirkin" olarak nitelendirdi.

Ulusal tartışma ve 2028 göndermesi

Sivil özgürlükler grupları kararı memnuniyetle karşıladı. Amerikan Sivil Özgürlükler Birliği İcra Direktörü Anthony Romero, "Bu ceza hafifletmeleri, adaletin gerektirdiği şeyi yansıtıyor: California’yı çok uzun süredir yük altında bırakan ırkçı, hataya açık ve insanlık dışı bir cezaya son verilmesi," dedi. Ölüm Cezası Bilgi Merkezi’nden Robin Maher, "Diğer valiler de kapsamlı aflar çıkardı ancak hiçbiri bu ölçekte olmadı," diye konuştu. Colorado Valisi Jared Polis ve Oregon Valisi Kate Brown, 2020 ve 2022’de eyaletlerindeki ölüm cezası sıralarını kaldırdı; Başkan Joe Biden ise Aralık 2024’te federal ölüm cezasına çarptırılan 40 kişiden 37’sinin cezasını hafifletti.

Karar, Washington’daki politikayla ters yönde ilerliyor. Başkan Donald Trump, Ocak 2025’te göreve dönüşünün ilk gününde, federal düzeyde uygun görülen davalarda ölüm cezasının talep edilmesini öngören bir başkanlık kararnamesi imzaladı; Adalet Bakanlığı da federal infazlara yönelik moratoryumu kaldırdı. Diğer eyaletlerde de infazlar sürüyor. CNN’e göre yalnızca perşembe günü Indiana, Florida ve Alabama’da üç infaz planlandı. 2028’de Demokratların başkan adaylığı için yarışmayı değerlendiren Newsom, kararın siyasi kariyerindeki "en zor" kararlardan biri olduğunu söyledi.

Fotoğraflar: California Valiliği; Frank Schulenburg / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0); California Ceza İnfaz ve Rehabilitasyon Dairesi

Newsom, California’daki 548 ölüm cezasını tarihin en büyük affıyla hafifletti