The Guardian ve Araştırmacı Gazetecilik için Arap Muhabirler (ARIJ) tarafından yürütülen bir soruşturma, ABD'li Axon Enterprise şirketinin ürettiği Taser marka elektroşok cihazlarının 2024 ve 2025'te İsrail gözetimindeki Filistinli tutuklular üzerinde defalarca kullanıldığını öne sürüyor.
Bu hafta Lübnan merkezli Daraj tarafından yeniden yayımlanan bulgular, eski tutukluların ifadelerine ve yaralanmalarındaki örüntülere dayanıyor. Soruşturma, cihazların bu şekilde kullanılmasının ABD'nin ihracat denetimi düzenlemelerini ihlal edeceğini belirtiyor.
“İzler vücudunda kaldı”
2023'ün sonlarında Gazze'deki Beyt Hanun'da bulunan evi yıkılan ve yalnızca Issa adıyla tanımlanan eski bir tutuklu, Ofer Cezaevi'nde tutulduğu sırada elektrik verilerek şoklandığını anlattı. Soruşturmaya göre Ekim 2025'te serbest bırakılan Issa'nın vücudunda elektrik şoklarının izleri kaldı. Diğer bazı eski tutuklular da benzer ifadeler verdi.
İşkence Mağdurlarının Rehabilitasyonu için Uluslararası Konsey, gözlemlenen türden kümelenmiş izlerin elektroşok cihazının tekrar tekrar kullanılmasından kaynaklanabileceğini ve kişinin şok verildiği sırada muhtemelen elleri ya da ayakları bağlı olduğunu gösterdiğini söyledi.
Soruşturma, Eylül 2025 ve Nisan 2026 tarihli İsrail Cezaevi Servisi videolarında Taser'a benzeyen bir cihazın görüldüğünü belirtiyor. İsrail Askeri Başsavcılığı'nın, Temmuz 2024'te Sde Teiman gözaltı tesisinde bir tutukluya cinsel istismarda bulunmakla suçlanan beş asker hakkındaki soruşturmasında da tutukluya başından şok vermek için Taser kullanıldığı ifade edildi.
Tedarik ve şirket bağlantıları
Soruşturmaya göre İsrail polisi, Mart 2023'te 3,5 milyon şekel (yaklaşık 1,1 milyon dolar) değerindeki TASER X26P yedek parçalarını Axon'un İsrail distribütörü M.R. Hunter'dan satın almak istedi. M.R. Hunter, Ocak 2024'te bir yıllık ve yedi yıla kadar uzatılabilir süreye sahip bir elektroşok cihazı ihalesini kazandı. Axon temsilcileri, Haziran 2025'te İsrail'deki bir güvenlik konferansında en yeni Taser modellerinin tanıtımını yaptı.
Axon, İsrail'e yaptığı satışlar veya cihazların kullanımını nasıl denetlediği konusunda soruşturma ekibinin ayrıntılı sorularına yanıt vermedi. İsrail Savunma Kuvvetleri sözcüsü, tutuklulara yönelik kötü muamelenin kesinlikle yasak olduğunu söyledi.
Düzenleyici boşluk
Axon'un 2025 yıllık raporuna göre cihazlar Arizona'da üretiliyor ve ihracatları ABD Ticaret Bakanlığı'nın Sanayi ve Güvenlik Bürosu tarafından denetleniyor. Uluslararası Af Örgütü'nden Patrick Wilcken, mermi atan elektrik şoklu silahların Silah Ticareti Anlaşması'nın kapsamı dışında kaldığını ve bunun bir düzenleyici boşluk oluşturduğunu söyledi. Birleşmiş Milletler İşkenceye Karşı Komite, 2025'te İsrail'deki gözaltı merkezlerinde işkence ve kötü muamele vakalarının 7 Ekim 2023'ten bu yana keskin biçimde arttığını belirtti.
