Adidas’ın 2026 Dünya Kupası için tanıttığı Trionda topu, alışılmış futbol topu tasarımını zorlayan yapısıyla dikkat çekiyor. Dört panelin ısı ve yapıştırıcıyla birleştirildiği tasarım, topun sahadaki davranışına ilişkin yeni soruları da beraberinde getirdi.
Topun üç renkli görünümü, turnuvaya ev sahipliği yapacak ABD, Meksika ve Kanada’yı simgeliyor. Ancak tartışmanın odağında, topun kaç panelden oluştuğu ve bu yapının uçuş karakterini nasıl değiştirdiği yer alıyor.
Rüzgâr tünelinde neye bakıldı?
Puget Sound Üniversitesi’nde misafir öğretim üyesi olan fizikçi John Eric Goff, daha az panelin daha kısa dikiş hattı anlamına gelebileceğini söyledi. Goff’a göre daha pürüzsüz bir yüzey, hava akımının top üzerinde nerede ayrıldığını ve topun ne kadar sürüklenme yaşadığını doğrudan etkileyebiliyor.
Bu nedenle araştırmacılar, Trionda’nın Jabulani’ye benzer bir sorun yaratıp yaratmayacağını görmek için rüzgâr tüneli testleri yaptı. Çalışmada topun aerodinamik kuvvet katsayıları ve hava direncinin aniden değiştiği "aerodinamik sürüklenme krizi" incelendi.
Jabulani benzeri bir etki olur mu?
2010 Dünya Kupası’nda kullanılan Jabulani, maçlarda beklenmedik yön değiştirmeler ve havada aniden yavaşlama nedeniyle uzun süre eleştirilmişti. Adidas ise Trionda’da bu tür sorunları azaltmak için derin dikişler, her panelde üç belirgin oluk ve daha dokulu bir yüzey tercih etti.
Test sonuçlarına göre Trionda’nın kritik aerodinamik sürüklenme noktasına saatte yaklaşık 43 kilometrede ulaşılıyor. Bu değer, Al Rihla, Telstar 18 ve Brazuca için bildirilen 50 ila 65 km/s aralığının altında; Jabulani’de ise 79 ila 97 km/s seviyesindeydi.
Buna göre Trionda, korner ve serbest vuruş gibi kısa mesafeli oyunlarda havayı daha dengeli kesebilir ve daha öngörülebilir hareket edebilir. Öte yandan daha yüksek hızlarda topun menzili kısalabilir; örneğin orta sahaya kadar gitmesi beklenen bir degaj birkaç metre erken düşebilir.
Goff, simülasyonlarda Brazuca, Telstar 18 ve Al Rihla ile farkın büyük olmadığını, ancak oyuncuların uzun şutlarda birkaç metrelik sapmayı hissedebileceğini söyledi. Araştırmacılar, bu farkın saha içindeki küçük ama belirleyici detaylara dönüşebileceğini vurguluyor.
Yerleşik çip tasarımı da önemli
2022’den bu yana Dünya Kupası toplarında, VAR ve yarı otomatik ofsayt sistemi için gerçek zamanlı veri gönderen bir çip kullanılıyor. Önceki modellerde ölçüm birimi topun merkezinde asılı duruyordu.
Trionda’da ise sensör, panellerden birinin iç katmanına yerleştirildi; dengeyi sağlamak için kalan üç panoya karşı ağırlıklar eklendi. Araştırmacılar, bu mimarinin de topun havadaki davranışını etkileyebileceğini belirtiyor.
Çalışma, topun her maçta tam olarak nasıl davranacağını tek tek öngörmüyor. Çünkü testler falso verilmemiş vuruşlarla yapıldı ve rakım, nem, sıcaklık ile atmosfer basıncı gibi etkenler de topun rotasını değiştirebiliyor.
Yine de araştırmacılara göre yeni tasarım, futbol sahasında görülen gösterişli bir golü ya da göze batan bir hatayı açıklayan fiziği daha iyi anlamaya yardımcı oluyor. Her dört yılda bir gelen yeni top, oyunun yalnızca estetik yönünü değil, hareket biliminin ince ayrıntılarını da yeniden gündeme taşıyor.
