ABD'nin İran'ı ekonomik olarak ayakta tutan kanalları hedef alan operasyonu, Washington ile Pekin arasındaki ticari gerilim riskini yeniden öne çıkardı. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'la iş yapmayı sürdüren ülke ve kuruluşların ikincil yaptırımlarla karşılaşabileceğini açıkladı.
Bessent, tespit edilen faaliyetlerin sona erdirilmesi için ilgili taraflara süre tanındığını belirtti. İran adına kara para aklamayı kolaylaştıran kuruluşların ABD doları sisteminden çıkarılacağını da söyledi.
Çin bankalarına yönelik olası yaptırımlarla ilgili soruyu yanıtlayan Bessent, hiçbir ülke veya kuruluşun ABD yaptırımlarının kapsamı dışında bulunmadığını ifade etti. Bu açıklama, İran petrolünü en fazla satın alan Çin ile ABD arasındaki ticari ilişkiler üzerindeki baskının artabileceği değerlendirmelerine yol açtı.
Pekin'in ilk tepkisi
Asya piyasaları analisti Sadi Kaymaz, ABD'nin İran'a yönelik ikincil yaptırımlarında petrol ticareti açısından Çin'in başlıca muhatap konumunda olduğunu söyledi. Kaymaz, İran petrol ihracatında Çin'in payının zaman zaman yüzde 90'a ulaştığını belirtti.
Kaymaz, Çin Halk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Lin Jian'ın, Pekin'in kendi çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacağını açıkladığını aktardı. Bu sözlerin, Çin'in ilk resmi tepkisi olarak görece ölçülü kaldığını değerlendirdi.
Çin'de yakın zamanda yürürlüğe giren kanuni düzenlemelere de değinen Kaymaz, Pekin yönetiminin Çinli şirketlere yabancı yaptırım kararlarına uymama talimatı verebildiğini söyledi. Bu talimatların yasal bağlayıcılık taşıdığını ifade etti.
Karşılık seçenekleri
Kaymaz, ABD'nin İran'la ticari ilişkileri bulunan bazı rafinerilere yaptırım uygulamasının ardından Çinli yetkililerin bu yaptırımlara uyulmaması yönünde talimat verdiğini belirtti. Benzer talimatların ilerleyen haftalarda yeniden gündeme gelebileceğini dile getirdi.
Çin yönetiminin özellikle bankaları dikkatli olmaları konusunda uyardığını aktaran Kaymaz, ABD ile Çin arasındaki gerilimin yükselmesi halinde Çin'in dış ticaret yasasındaki yaptırım hükümlerini devreye sokabileceğini söyledi.
Bu hükümlerin ABD'li şirketlere karşılık niteliğinde yaptırım uygulanmasına imkân tanıdığını belirten Kaymaz, Çin'in ilk aşamada fiili yaptırım uygulamaktan kaçınmak isteyebileceğini ifade etti. Yaptırımların hayata geçirilmesi halinde kamu iktisadi teşebbüsleri ve büyük bankaların hedef alınmasının daha güçlü bir karşılık ihtimalini artıracağını söyledi.
Kaymaz, İran'la ilişkileri nedeniyle küçük bir banka veya özel rafinerinin hedef alınması durumunda Çin'in karşılık verme ihtimalinin daha düşük olacağını kaydetti. ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gelecek ay yapılması beklenen görüşme öncesinde Washington'ın Çin'e karşı atacağı adım ise belirsizliğini koruyor.
