California’nın Berkeley kentinde, Ninth Street boyunca uzanan sakin bir yerleşim bölgesinde hız yapan araçlara bir öğleden sonra ara verildi. Bir blokta iki yönlü bisiklet şeridi kuruldu, hız tümsekleri ve koniler yerleştirildi; yalnızca yerel trafiğin girmesine izin verildi.
Bu kısa süreli düzenleme, mahallenin güvenliğini artırmayı amaçlayan geçici bir uygulama olarak hayata geçirildi. Sokaktaki değişim, sıradan bir blok partisinin ötesine geçerek daha yavaş, daha güvenli ve insan merkezli bir ulaşım düzeninin nasıl işleyeceğini göstermek için kullanıldı.
Bir blok partisi, geçici bir ulaşım denemesine dönüştü
Mahalle sakinleri ve Bike East Bay, belediyeden alınan blok partisi iznini sokakta farklı bir düzeni test etmek için kullandı. Organizasyonun kurulmuş bir etkinlik görünümündeki bu çalışma, aslında sürücülerin alıştığı akışı bir süreliğine durdurup yerine bisiklet ve yaya odaklı bir kullanım koydu.
Etkinliğin yanında ortak yemek, ücretsiz tamir noktası ve sokak düzenine ilişkin görüş toplamak için yapılan anketler de yer aldı. Böylece mahalleli, yalnızca yeni düzeni görmekle kalmadı; aynı zamanda deneyimlerini doğrudan paylaşma fırsatı buldu.
Uygulamanın arkasındaki mantık basitti: Kısa süreli pop-up düzenlemeler, insanların bir sokağın farklı bir biçimde nasıl çalışabileceğini deneyimlemesini sağlıyor. Bu deneyim, kalıcı projeler için savunulabilecek veriler de üretiyor.
Mahalleli gördü, uygulayıcılar veri topladı
Sokağın sakinlerinden Hilary Near, blok partisi izni için başvuran kişi olarak bu dönüşümü bizzat deneyimlediğini söyledi. Near’ın yıllardır bisikletle kullandığı Ninth Street, mahallede geniş yapısı nedeniyle zaten bisikletliler için önemli bir güzergâhtı; ancak park eden araçlar ve yüksek hız, güvenlik sorununu canlı tutuyordu.
Cadde, 1900’lerin başında burada çalışan elektrikli tramvayın bıraktığı geniş yol izi nedeniyle alışılmadık ölçüde geniş. Bisiklet alanını gösteren işaretler ve çizgiler bulunsa da araçların çift sıra park etmesi ve genişliğin verdiği hız hissi, yolu kırılgan hale getiriyordu.
Near, yıllardır bu yoldan geçtiğini, fakat aynı sokakta yaşamaya başladıktan sonra düzenin nasıl daha iyi hale getirilebileceğini daha çok düşündüğünü anlattı. Mahalle toplantısında bu fikri öğrenince, kendi sokağında böyle bir denemenin parçası oldu.
Geçici uygulamalar kalıcı değişimin kapısını aralıyor
Bike East Bay’in savunuculuk yöneticisi Robert Prinz, insanların çoğu zaman alıştıkları sokak düzenini sorgulamakta zorlandığını söyledi. Ona göre pop-up uygulamalar, "önce dene, sonra karar ver" yaklaşımını mümkün kılıyor.
Prinz, bu tür çalışmaların hem sakinlere farklı bir sokak düzenini deneyimletmek hem de yerel yönetimler için daha güçlü başvuru dosyaları oluşturmak açısından önemli olduğunu vurguladı. Sınırlı kaynaklar nedeniyle kalıcı altyapı projeleri zorlaşabildiği için, geçici denemeler belediyelere daha rekabetçi başvuru imkânı sunabiliyor.
Doğu Körfezi bölgesindeki önceki örnekler de bunu destekliyor. Oakland’daki Telegraph Avenue üzerinde kurulan geçici bisiklet şeridi, sonradan araç trafiğinden beton bariyerlerle ayrılmış kalıcı bir bisiklet yoluna dönüşen çalışmalardan biri oldu.
Uygulama küçük başladı, gönüllülerle büyüdü
Prinz’e göre böyle bir düzenleme yapmak isteyenler önce küçük başlamalı; tek bir mahalle sokağı ya da kavşak seçerek test yapılmalı. Daha yoğun caddeler ise genellikle daha fazla koordinasyon gerektiriyor.
Yerel dernekler, esnaf yapıları ve mahalle örgütleriyle birlikte çalışmak da sürecin önemli parçası olarak öne çıkıyor. Ninth Street’teki uygulamada 50’den fazla gönüllü görev aldı; bazıları önceden yol işaretleri hazırladı, bazıları da farklı ulaşım düzenlemeleri hakkında yol kullanıcılarının görüşlerini topladı.
Projede kullanılan hız tümsekleri ve direkler için hibe desteği sağlandı. Bu malzemeler şimdi bölgede başka gösterim çalışmalarında da ödünç verilebiliyor. Daha önce ise karton ve az miktarda boya kullanılarak benzer kısa süreli uygulamalar yapılmıştı.
Kırsalda da araçsız ulaşım için gönüllü çözümler
Haberde yer alan ikinci örnek ise şehir içi bir sokak düzeninden çok, kırsal bölgelerdeki ulaşım açığını gösteriyor. Orta Vermont’ta yaşayan ve araç kullanamayan kişiler, Free Wheelin’ adlı gönüllü bir ağ üzerinden yolculuk talep edebiliyor.
2019’da iki arkadaş tarafından başlatılan yapı, komşularını hastane randevularına, markete ya da bankaya götürme alışkanlığından doğdu. Yolculuk yapmak isteyenler en az iki gün önceden merkezi numarayı arıyor, gönüllüler de uygun olan saatlere kaydoluyor.
Kuruluşun ortaya çıkış nedeni, ABD kırsal bölgelerinin yaklaşık yüzde 30’unda güvenilir araç dışı ulaşım seçeneği bulunmamasıydı. Araç kullanmayan yaşlılar, engelliler ve otomobile erişimi olmayan diğer kişiler için bu durum günlük yaşamı zorlaştırıyor.
Free Wheelin’ gönüllü sürücüleriyle ayda yaklaşık 100 ücretsiz yolculuk sağlıyor. Benzer gönüllü ağların New York eyaletinin kuzeyinde ve Minnesota’nın güneyinde de çalıştığı belirtiliyor.
Bu iki örnek, ulaşımın yalnızca yol ve araç meselesi olmadığını; mahalle dayanışması, yerel girişimler ve doğru ölçeklenmiş çözümlerle daha güvenli ve erişilebilir hale gelebileceğini gösteriyor.