Brezilya’daki başkanlık seçimi, ülkenin ABD ve Çin’le ilişkilerinin geleceği açısından da önem taşıyor. Latin Amerika’nın en büyük ekonomisi olan ülke, tarım, kritik mineraller, tatlı su ve denizlerdeki petrol rezervleriyle bölgesel siyasette etkili bir konumda bulunuyor.
Yaklaşık 159 milyon seçmen pazar günü sandık başına gidecek. Devlet başkanlığı için 12 aday yarışırken seçimde başlıca mücadele, İşçi Partisi adayı ve görevdeki Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva ile Liberal Parti’nin adayı Senatör Flavio Bolsonaro arasında geçiyor.
Son anketlerden birinde Lula’nın ilk turdaki desteği yüzde 39, Flavio Bolsonaro’nunki ise yüzde 34 ölçüldü. Aynı ankette olası ikinci turda iki adayın da yüzde 42 oy alacağı tahmin edildi.
Seçimin işleyişi ve takvim
Brezilya’da bir adayın ilk turda geçerli oyların yüzde 50’sinden fazlasını alamaması halinde en yüksek oyu alan iki isim ikinci turda yarışacak. İkinci turun 25 Ekim’de yapılması planlanıyor.
Oy verme işlemi Brasilia saatine göre 08.00’de başlayıp 17.00’de sona erecek. Seçmenler devlet başkanının yanı sıra eyalet valilerini, federal ve eyalet milletvekillerini ve Federal Senato’nun üçte ikisini belirleyecek.
Adayların kampanya vaatleri
45 yaşındaki avukat ve federal senatör Flavio Bolsonaro, babası eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun muhafazakar siyasi hareketini seçim yarışında temsil ediyor. Kampanyasının merkezinde daha sert kamu güvenliği politikaları, piyasa odaklı ekonomi ve muhafazakar toplumsal değerler yer alıyor.
Flavio Bolsonaro, babası hakkında hazırlanan biyografik filmle bağlantılı mali işlemler üzerinden yürütülen yolsuzluk ve kara para aklama soruşturması kapsamında da inceleme altında. Bolsonaro suçlamaları reddediyor.
80 yaşındaki Lula, 2003-2010 dönemlerinin ardından dördüncü ve birbirini izlemeyen başkanlık dönemi için aday oldu. Lula, Geraldo Alckmin’i yeniden yardımcısı olarak gösterirken sosyal yardım, çevrenin korunması, sanayi yatırımları ve BRICS üzerinden çok taraflı ticaret politikalarını savunuyor.
Lula’nın kampanyası, oğlu Fabio Luis "Lulinha" da Silva hakkında yürütülen soruşturma nedeniyle eleştiriliyor. Brezilya Yüksek Mahkemesi, Lulinha’nın bir lobicinin Sağlık Bakanlığı yetkililerine erişmesine yardımcı olduğu yönündeki nüfuz kullanma ve yolsuzluk şüpheleri üzerine federal polis soruşturmasına izin verdi. Lulinha’nın avukatı soruşturmanın hukuka uygunluğunu sorgulayarak sürecin siyasi amaç taşıyabileceğini savundu.
Güvenlik kaygıları ve seçmen ilgisi
Kamu güvenliği, özellikle büyük kentlerde yaşayan seçmenlerin öncelikli gündemlerinden biri haline geldi. Flavio Bolsonaro suçla mücadelede daha sert önlemleri savunuyor ve Brezilyalı uyuşturucu çetelerinin ABD tarafından terör örgütü olarak tanımlanmasını destekliyor.
Lula ise kamu güvenliğinden sorumlu özel bir bakanlığın yeniden kurulmasını gündeme getiriyor. Temple Üniversitesi’nde ABD siyaseti ve küresel ilişkiler alanında görev yapan Lucas de Souza Martins, büyük kentlerde insanların sokaklarda kendilerini güvende hissetmediğini ve siyasi kutuplaşmanın seçmenlerde yorgunluk oluşturduğunu söyledi.
Datafolha araştırmasına katılanların yüzde 47’si kamuoyunun bu yılki seçime ilgisinin 2022’ye göre azaldığını belirtti. İlginin arttığını düşünenlerin oranı ise yüzde 44 oldu.
İkinci tur ve demokrasi tartışması
İlk turda çoğunluk sağlanamazsa üç haftalık ikinci tur kampanyası başlayacak. Bu süreçte küçük adayları destekleyen seçmenlerin hangi adaya yöneleceği belirleyici olabilir.
Brezilya siyasetinde 8 Ocak 2023’te yaşanan olayların etkisi devam ediyor. Eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro’nun seçim yenilgisinin ardından binlerce destekçisi Brasilia’daki kamu binalarını bastı. Bolsonaro, 2022 seçim sonuçlarını değiştirmeye yönelik darbe planlamak suçundan hüküm giydi ve 27 yıl 3 ay hapis cezasına çarptırıldı.
Campinas Üniversitesi siyaset bilimi profesörü Rachel Meneguello, Bolsonaro çevresindeki siyasi hareketin tartışmalara rağmen güçlü bir tabanı koruduğunu ve "Bolsonarismo" kimliğinin bu tabanı sağlamlaştırdığını söyledi. Lula ise sol seçmenlerin önemli bölümünü kendi adaylığı çevresinde birleştirdi.
ABD-Çin rekabeti ve Brezilya’nın konumu
Rachel Meneguello, ABD ile Çin arasındaki rekabet devam ederken Brezilya’nın dış politika özerkliğini korumasının temel bir sınav olacağını belirtti. Lucas de Souza Martins, Flavio Bolsonaro’nun kazanması halinde Batı Yarımküre’deki muhafazakar yönetimlerle siyasi yakınlaşmanın artabileceğini, ancak Çin’in Brezilya’nın en büyük ticaret ortağı olmasının büyük bir değişimi sınırlayacağını ifade etti.
Seçim mücadelesi, adayların politika tercihleriyle birlikte Brezilya demokrasisinin geleceğine ilişkin tartışmaları da kapsıyor.
