New York eyaletinin Brookhaven bölgesinde yıllardır faaliyet gösteren çöplük, çevredeki mahallelerde yeraltı suyu kirliliği tartışmasını büyüttü. Mart ayı sonundaki Brookhaven Town Hall toplantısında, çöplüğün işletilmesine yönelik eleştiriler alkışlarla destek buldu.
North Bellport’ta yaşayan Monique Fitzgerald ve kurucusu olduğu Brookhaven Landfill Action and Remediation Group, belediyeden çöplüğün kapatılmasını talep ediyor. Fitzgerald, yetkililere sert sözlerle seslenerek toplantıda sunulan anlatımın zaman kaybı olduğunu söyledi.
Kirlilik yerleşim alanlarının altına kadar indi
Brookhaven belediyesinin paylaştığı değerlendirmeye göre kirlilik bulutu çöplükten güneydoğuya doğru yaklaşık 8. 000 feet, yani 2,4 kilometre kadar yayılmış durumda. Kirlilik henüz içme suyu kaynaklarına ulaşmadı, ancak evlerin ve yolların altındaki yeraltı suyunda tespit edildi ve bir bölümü Beaver Dam Creek’e karışıyor.
Yerel yönetim ve yüklenici mühendisler, soruna karşı birçok seçeneği değerlendirdi. Bunlar arasında çöplüğün hemen kapatılması ve kirli yeraltı suyunun çekilip arıtılması da vardı.
Yetkililer buna karşın daha pratik ve düşük maliyetli buldukları bir planı önerdi. Plana göre kirliliğin daha sık izlenmesi ve bazı evlerin özel kuyu suyundan belediye şebekesine bağlanması öne çıkıyor.
Eski hücrelerden sızan sızıntı suyu gündemde
Yaklaşık 270 feet, yani 82 metre yüksekliğindeki Brookhaven çöplüğü 50 yıldan uzun süre önce açıldı. Tesisin altı ayrı bölümü bulunuyor ve bugün yalnızca bir bölümüne atık kabul ediliyor; burada ağırlıklı olarak çöp yakma külü depolanıyor.
İlk üç bölüm, 1995’ten önce kapatılmıştı ve bunlar katı atık aldı. Ancak erken dönem bölümler, bugünkü standartlardan önce inşa edildiği için yeterli yalıtım katmanlarına sahip değildi. Bu nedenle sızıntı suyu yeraltı suyuna karıştı.
Eyalet denetçileri, yeraltı suyunda New York standartlarının üzerinde PFAS olarak bilinen "sonsuz kimyasallar" bulunduğunu doğruladı. Bu maddeler tüketim ve sanayi ürünlerinde yer alıyor, kolay parçalanmıyor ve bilim insanları etkilerini hâlâ inceliyor.
Amerikan Çevre Koruma Ajansı, bu kimyasallara maruz kalmanın üreme sağlığı, çocuk gelişimi ve bazı kanser türleri açısından risk oluşturabileceğini belirtiyor.
Denetçiler ayrıca 1,4-dioksan seviyesinin de yükseldiğini doğruladı. Ajans kayıtlarına göre bu endüstriyel çözücü, içme suyunda bulunduğunda insan sağlığı için makul olmayan risk yaratabiliyor ve daha yüksek kanser riskiyle ilişkilendiriliyor.
Uzun süredir bilinen bir sorun yeniden büyüyor
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu bilim insanları Brookhaven çöplüğündeki yeraltı suyu kirliliğini ilk kez 1983’te saptadı. 2022’de yeni düzenlemeler kapsamında yapılan örneklemelerde kirlilik bulutunun varlığı bir kez daha doğrulandı.
Eyalet Çevre Koruma Dairesi, belediyeye bu bulutun incelenmesi ve zararı sınırlayacak ya da giderecek düzeltici önlemler geliştirmesi talimatı verdi. Hazırlanan planlar şimdi değerlendiriliyor.
North Bellport ve Brookhaven, eyalet tarafından dezavantajlı topluluklar arasında sınıflandırılıyor. Bu sınıflandırma, demografik, sağlık ve sosyoekonomik etkenler nedeniyle çevresel risklere daha açık alanları işaret ediyor.
Bölge sakini Lynne Maher ise yeraltı suyuna yakın yaşadığını ve belediyenin insan hayatıyla oynadığını düşündüğünü söyledi. Maher, yetkilileri korku yaratmakla suçladı.
Atık su arıtımı da çözümün parçası ama sınırları var
Çöplük sızıntı suyu yalnızca toprağa karışarak değil, arıtma süreçleri üzerinden de çevredeki su yollarına ulaşabiliyor. Sızıntı suyu borularla toplama tanklarına aktarıldıktan sonra çoğu zaman atık su arıtma tesislerine gönderiliyor.
Ancak bu tesisler, evsel ve ticari atıklardaki kirleticileri temizlemek için tasarlansa da çöplük sızıntı suyundaki karmaşık kimyasalları bütünüyle ayıramayabiliyor. Bu nedenle uzmanlar, sorunun tek tek kimyasalları değil karmaşık karışımıyla birlikte ele alınması gerektiğini vurguluyor.
Safe Drinking Water Act kapsamında düzenlemelerin genellikle tek bir kimyasal üzerinden yapılması da kapsamlı korumayı zorlaştırıyor. Uzmanlara göre bu durum, çok sayıda kirleticinin bir arada bulunduğu sızıntı suyu için ciddi bir boşluk yaratıyor.
Suffolk County Water Authority, Brookhaven’a su sağlayan kurum olarak 1,4-dioksanı eyalet standartlarına indirmek için Advanced Oxidation Process adlı yöntemi kullanıyor. Ancak bu yöntemin maliyetli olduğu belirtiliyor.
Kuruluş, 2017’de kimyasal şirketlerine karşı dava açarak 1,4-dioksanı bilerek yeraltı suyunu kirletecek şekilde üretip sattıklarını öne sürmüştü. Geçen yıl bir yargıç davanın yargılamaya taşınmasına izin verdi.
Bilim insanları ise PFAS’ın nasıl test edilip nasıl giderileceği konusunda hâlâ çalışıyor. Arıtma tesisleri temizlenen suyu yeniden su döngüsüne bıraksa da, şu anda bu tesislerin su yollarına ne kadar PFAS salabileceğine dair bir üst sınır bulunmuyor.