BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, Çin’de bir araya gelmeleri beklenen üç liderin görüşmesinden günler önce, Başkan Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in nükleer cephaneliklerini azaltma taahhüdünün küresel güvenlik için büyük bir kazanım olacağını söyledi.
Guterres, Güneydoğu Asya Uluslar Birliği (ASEAN) zirvesi kapsamında Manila’da düzenlediği basın toplantısında Reuters’ın haberine göre, üç liderin “gerçekten anlamlı bir nükleer silahsızlanma taahhüdünde bulunması halinde bunun dünya için daha büyük bir başarı olacağını” söyledi. Böyle bir programın hayata geçirilmesi durumunda sürece tamamen dahil olmaya ve başarısına katkı sunmaya hazır olduklarını belirten Guterres, ancak böyle bir sonucun henüz garanti olmadığı uyarısında bulundu.

Trump, Şi ve Putin’in perşembe günü Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) forumu kapsamında Shenzhen’de bir araya gelmesi planlanıyor. Beyaz Saray, başkanın burada nükleer silahların azaltılması konusunu gündeme getireceğini açıkladı. Trump bundan önce, ikinci dönemindeki ilk Dörtlü (Quad) liderler toplantısı ve ASEAN liderleriyle özel zirve için salı günü Manila’ya varacak.
İran’la “ne barış ne savaş” durumu
Guterres ayrıca Washington ve Tahran’a müzakere masasına dönmeleri çağrısında bulundu. Guterres, “Orta Doğu’daki durum, özellikle de İran ve ABD ile ilgili olarak ihtiyacımız olan şey, içinde yaşadığınız bu ne barış ne savaş halini sona erdirecek ciddi bir diplomatik müzakere sürecidir. Bu durumun küresel ekonomi üzerinde yıkıcı sonuçları var” dedi. Guterres, yüksek akaryakıt fiyatlarına ve gübreye erişimdeki zorluklara dikkat çekti.

Ukrayna konusunda gazetecilere konuşan BM Genel Sekreteri, dürüst olmak gerekirse savaşın sona ermesi konusunda iyimser olmanın zor olduğunu söyledi ve hedefin acil ve koşulsuz ateşkes olmaya devam ettiğini belirtti. Anadolu Ajansı’nın haberine göre Guterres ayrıca, BM Güvenlik Konseyi ve 1945’teki koşullara göre oluşturulan diğer kurumlarda reform yapılması çağrısını yineledi.
Genel sekreter olarak son ASEAN-BM Zirvesi
Guterres pazartesi günü ASEAN-BM Zirvesi’ne de eş başkanlık yaptı ve toplantıyı “Genel Sekreter olarak son ASEAN-BM Zirvem” sözleriyle nitelendirdi. Bölge liderlerine, 11 üyeli bloklarının çatışmalar, iklim değişikliği, gümrük tarifeleri ve enerji maliyetleri nedeniyle “güçlü karşı rüzgarlarla” karşı karşıya olduğunu söyledi. Guterres, Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz’deki geçiş engellerine değinirken seyrüsefer özgürlüğüne yönelik BM taahhüdünü yineledi.

Guterres, ASEAN’ın Güney Çin Denizi’nde Davranış Kuralları oluşturulması ve Kamboçya ile Tayland arasındaki 2025 ateşkesi için yürüttüğü çalışmaları övdü. Ancak Myanmar’daki insani acıların “destansı boyutlara ulaştığını” söyledi. Guterres, hava saldırılarının ülkedeki sivil ölümlerinin başlıca nedeni olduğunu, 16 milyondan fazla kişinin yardıma ihtiyaç duyduğunu ve 4 milyondan fazla kişinin ülke içinde yerinden edildiğini belirtti. Bangladeş’te bulunan 1,2 milyondan fazla Arakanlı mültecinin güvenli dönüşü için koşulların henüz oluşmadığını da ifade etti.
“Fosil yakıtlar çağının sonu”
İklim konusuna da değinen Guterres, fosil yakıtlar çağının sona ermekte olduğunu ve yenilenebilir enerjinin artık hem daha ucuz hem de daha güvenli olduğunu söyledi. Dünyanın en büyük dokuz petrol şirketinin bu yılın ilk çeyreğinde 95 milyar dolar kâr ettiğini belirten Guterres, sektörün bu beklenmedik gelirleri lobicilik ve dezenformasyon için harcadığını savundu. Siyasi liderlerin şimdiye kadar bu lobilerle yüzleşecek cesareti gösteremediğini belirten Guterres, gelişmiş ülkelere iklim değişikliğine uyum için sağladıkları finansmanı üç katına çıkarma çağrısında bulundu.
Guterres’in açıklamaları, 20 Kasım’a kadar sürecek BM iklim konferansı COP31’e Antalya’nın ev sahipliği yaptığı dönemde geldi.
Kapak fotoğrafı: UN News. Fotoğraflar: ANI, Bernama, UNICEF (arşiv). Kaynaklar: Reuters, UN News, Anadolu Ajansı.