Peru’nun Brezilya sınırındaki uzak Amazon bölgesinde çocukların kokain taşımacılığında kullanıldığı aktarılırken, Breu’de yaşayan 17 yaşındaki Luis kendi yaşadıklarını anlattı. Amahuaca halkına mensup Luis, 14 yaşındayken üç erkek tarafından bir revolver ve 7 kilogram kokain hamuruyla ormana gönderildiğini söyledi.
Çocuğun kimliğini korumak amacıyla gerçek adı açıklanmadı. Luis, ilk seferinde yoğun ormanda üç gün yürüdüğünü, geceleri jaguarlara karşı dikkat ettiklerini ve nöbetleşe uyuduklarını belirtti.
Breu’de uyuşturucu trafiği büyüyor
Peru’nun doğusundaki Yurua bölgesinin başkenti Breu, And Dağları ile Amazon’un iç kesimlerinden gelen koka yapraklarının Brezilya ve Bolivya’ya ulaştırıldığı bir geçiş noktası haline geldi. Kaçakçılar kokain hamurunu orman yolları, patikalar, nehirler ve gizli uçak pistleri üzerinden sınır boyunca taşıyor.
Breu’ye ulaşım, Pucallpa’ya bağlanan toprak bir uçak pistiyle sağlanıyor. Kurak mevsimde düzenli kullanılabilen pist, yağışlı dönemde kasabanın ülkenin geri kalanıyla bağlantısının büyük ölçüde kesilmesine neden oluyor. Brezilya’nın Acre eyaleti ise Yurua Nehri üzerinden yaklaşık 40 dakikalık tekne yolculuğu uzaklığında bulunuyor.
Yerli nüfusun yaşadığı bölgedeki coğrafi izolasyon, devlet hizmetlerinin sınırlı kalmasına ve yasa dışı ekonomilerin güç kazanmasına zemin hazırlıyor. Breu Belediye Başkanı Manuel Arevalo Mogrovejo, gençlerin yasa dışı ürünleri tüketmesinden endişe duyduğunu söyledi. Mogrovejo, bölgenin uyuşturucunun üretildiği değil, taşındığı bir koridor olarak kullanıldığını belirtti.
Yurua Yerli Federasyonu Başkanı Fernando Aroni Lozano, Peru-Brezilya sınırındaki polis kontrol noktasının 15 yılı aşkın süredir terk edilmiş olduğunu açıkladı. Sınır işaretleriyle kontrol noktasının durumu, uyuşturucu trafiğine yönelik denetimin zayıflığını gösteriyor.
Eski kereste yolu yeni kaçakçılık hattına dönüştü
Luis’in geçtiği güzergâh, ilk olarak uyuşturucu taşımak için oluşturulmadı. Yol 1980’lerde bir petrol şirketi tarafından açıldı, 1990’larda ise keresteciler tarafından genişletildi. Sedir ve maun ağaçlarının taşınmasında kullanılan güzergâh, daha sonra ormanın derinliklerine uzanan patikalarla büyüdü.
Kereste, Ucayali Nehri’ne ve Amazon’un önemli kollarından biri olan bu nehir üzerinden Pucallpa’ya götürüldü. UC-105 olarak anılan yol ağı bugün koka ekimleri, gizli uçak pistleri, yasa dışı madencilik ve kokain taşımacılığı için kullanılıyor.
Yurua’da 2000-2021 yılları arasında yolun 5 kilometrelik çevresinde 60 kilometrekareden fazla orman alanı temizlendi. Araştırmacı David Salisbury, yolların yalnızca ormansızlaşmayı artırmadığını söyledi. Salisbury, bu ağların yerli toplulukların kültürel yapısını ve geçim kaynaklarını tehdit eden yasa dışı faaliyetlere erişim sağladığını belirtti.
Orta Kıtalararası Otoyol projesi tartışılıyor
Perulu milletvekilleri 2021’in başında, mevcut güzergâhın Peru kıyılarındaki Pasifik limanlarını Brezilya’ya bağlaması planlanan Orta Kıtalararası Otoyol’a dahil edilmesini öngören bir yasa tasarısı sundu. Tasarıda yolun resmileştirilmesi "kamu yararı" olarak tanımlandı ancak düzenleme yasalaşmadı.
Ucayali bölgesel yönetimi buna rağmen güzergâhı yol planlarına dahil etti ve arazideki ilerleme sürdü. Projeyi destekleyenler, yolun uzak toplulukları pazarlara bağlayacağını ve Brezilya ile ticareti artıracağını savunuyor.
Yerli kuruluşları, çevre grupları ve Peru ombudsmanı projeye itiraz etti. Bu gruplar, güzergâhın çevresel risk taşıdığını ve yerel topluluklara önceden danışılmadığını belirtti. Yolun, izole toplulukların yaşadığı 470 bin hektarlık Murunahua Yerli Koruma Alanı’nın yakınından geçmesi planlanıyor.
Salisbury, güzergâhın coğrafi açıdan Peru ile Brezilya arasında gerçekçi bir ekonomik koridor oluşturmadığını söyledi. Yolun yerli topraklarından ve yoğun ormanlarla kaplı koruma alanlarından geçeceğini belirten Salisbury, projenin doğal kaynakların çıkarılması, düşük ücretli iş gücünün kullanılması ve yasa dışı madde trafiği için gerekçe olarak sunulduğunu savundu.
Çocuklar kokain kuryeliği ve tüketimiyle karşı karşıya
Luis, Breu’de pazarın arkasında kendisi, kardeşi ve diğer yerli çocuklarla temas kuran kişilerin Perulu olduğunu anlattı. Çocukların, gaz yağı ve başka kimyasallarla hazırlanan yoğun kokain özütüyle doldurulan "ticket" adı verilen sarma sigaralara giderek daha fazla maruz kaldığını söyledi.
İkiz motorlu bir uçakla Pucallpa’ya götürüldüğünü anlatan Luis, daha sonra karayoluyla Nueva Italia’ya ulaştırıldığını ve burada kokain yükünü teslim aldığını belirtti. Üç gün boyunca orman patikasında yürüyerek Breu’ye dönen Luis, geceleri revolver taşıyarak uyuduklarını ve korunmak için nöbet tuttuklarını söyledi.
Luis, uyuşturucuyu teslim ettiklerinde üç erkeğin kendilerine ödeme yaptığını anlattı. 1.500 Peru solu, yani yaklaşık 440 dolar aldığını belirten Luis, bunun hayatında gördüğü en yüksek miktar olduğunu ve paranın çoğunu annesi için ev ihtiyaçlarına harcadığını söyledi.
Salisbury, yasa dışı ekonomilerin kısa vadede nakit kazanç sunduğunu ancak bu sistemlere giren kişilerin çıkmasının zorlaştığını ifade etti. Yol ve patika ağlarının genişlemesinin yerli toplulukların yanı sıra daha geniş siyasi ve ekonomik ağları da istikrarsızlaştırabileceğini değerlendirdi.
Brezilya tarafında silahlı tehdit iddiası
Peru sınırından kuş uçuşu yaklaşık 40 kilometre içeride bulunan Brezilya’daki Apiwtxa yerli topluluğunda ailelerin, makineli tüfek taşıdığı öne sürülen İspanyolca konuşan erkekler tarafından temmuz ayında tehdit edildiği aktarıldı. Yerli öncülüğündeki arazi koruma çalışmalarıyla bilinen toplulukta, sınır boyunca genişleyen suç güzergâhlarının baskı oluşturduğu belirtildi.
Luis, bir daha uyuşturucu kuryeliği yapmayacağına karar verdiğini söyledi. Eğitimini tamamlamak için Pucallpa’ya gitmek ve bir gün kendi topluluğuna liderlik etmek istediğini belirtti.