ABD eğitim sistemi

Bu sayfa ABD'de okumayı düşünenler ve çocuğunu ABD'de okula gönderecek aileler içindir. ABD'de bütün ülkeyi yöneten tek bir eğitim sistemi yoktur; kurallar eyalete ve okula göre değişir. Burada anaokulundan doktoraya kadar yapıyı, derece türlerini, kredi ve not sistemini ve bir okulun güvenilir olup olmadığını nasıl kontrol edeceğinizi bulacaksınız. Başvuru adımları için bkz. 6.2 Üniversite başvurusu, çocukların okul kaydı için bkz. 6.5 Çocukların okul kaydı.

• ABD'de ülke çapında geçerli merkezî bir eğitim sistemi yoktur. Her eyaletin eğitim politikasını belirleyen kendi kurumu vardır.
• Müfredat, okula başlama yaşı, eğitim süresi, diploma için gereken kredi sayısı ve akademik takvim eyaletten eyalete değişir.
• Üniversiteler merkezden yönetilmez. Kaliteyi bağımsız akreditasyon kuruluşları denetler. Bu kuruluşlar devlet kurumu değildir; okulları akran değerlendirmesiyle inceler.
• ABD yükseköğretiminde yaklaşık 4.000 akredite kurum vardır.
• Akreditasyon; kredi transferinde, federal fonlardan yararlanmada ve bazı meslek lisanslarında esas alınır.

• Zorunlu eğitim genelde anaokulundan (kindergarten) 12. sınıfa kadar sürer. Eyaletlerin çoğunda 5–6 yaşında başlar, 16–18 yaşına kadar devam eder.
• İlkokul (elementary school): genelde 5 yıl. Ortaokul (middle school): genelde 3 yıl.
  • Virginia gibi bazı eyaletlerde ilkokul 6 yıl, ortaokul 2 yıl (7–8. sınıf) olabilir.
  • Bazı okul bölgelerinde 7–8/9. sınıflara "junior high school" denir.
• Lise (high school): 9–12. sınıflar. 12. sınıfın sonunda lise diploması verilir.
• Ortaokul ve lisede notlar genelde 100 üzerinden verilir ve harfe çevrilir: A (90–100), B (80–89), C (70–79), D (60–69). 60'ın altı başarısız sayılır.
• Lisede alınan Advanced Placement (AP) dersleri üniversiteye kabulde avantaj sağlar; bazı üniversiteler bunları kredi olarak sayar.
• Okul türleri:
  • devlet okulu (public school): ücretsiz, adrese göre
  • özel okul (private school): ücretli; yatılı okullar (boarding school) da bu gruptadır
  • charter okul: devlet destekli, sınırlı sayıda öğrenci alır
  • magnet okul: çoğunlukla ücretsiz devlet okulu; bilim, teknoloji ya da sanat gibi özel alanlarda
  • çevrim içi devlet okulu ve dinî okullar
  • evde eğitim (homeschooling): bütün eyaletlerde tanınır
• F-1 vizesiyle devlet ilkokulu ve ortaokuluna gidilemez; devlet lisesinde de en fazla 12 ay okunabilir. Ayrıntı: 2.2 Öğrenci vizesi (F-1).

• Community college (iki yıllık kolej): ön lisans (associate) derecesi verir: Associate of Arts (AA) ya da Associate of Science (AS). Meslekî ve teknik programlar da vardır.
  • Ücretler düşüktür, kabul şartları daha esnektir.
  • Çoğu SAT ya da ACT istemez; uluslararası öğrencilerden genelde yalnız İngilizce sınavı ister.
  • Başvurular çoğu zaman yıl boyunca alınır (rolling admission).
  • Türkiye'deki meslek yüksekokullarına benzetilebilir.
• 2+2 modeli: iki yıl community college, ardından iki yıl dört yıllık üniversite. Böylece lisansın toplam maliyeti düşer. Kredilerin geçmesi için iki okul arasındaki anlaşmayı baştan kontrol edin.
• Eyalet (devlet) üniversiteleri: eyalet hükümetleri kurar ve destekler. Amaçları o eyalette oturanlara düşük ücretli eğitim sunmaktır. Genelde büyüktür ve daha geniş bir öğrenci kitlesini kabul eder.
• Özel üniversiteler: bağışlar, mezun katkıları, araştırma fonları ve öğrenim ücretleriyle finanse edilir. Genelde daha küçüktür; dinî bağlantılı ya da tek cinsiyetli olabilir.
• Liberal arts college: dört yıllık lisans verir. Sınıflar küçüktür. Öğrenciler derslerinin %25–50'sini ana dalda alır.
• Teknoloji enstitüleri: fen ve mühendislik ağırlıklı dört yıllık kurumlar.
• "College" ve "university" çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Kesin ayrımda college yalnız lisans, university lisansüstü derece de verir.

• Ön lisans (associate): 2 yıl, genelde 60 kredi.
• Lisans (bachelor's): 4 yıl tam zamanlı, genelde 120 kredi. Alana göre Bachelor of Arts (B.A.) ya da Bachelor of Science (B.S.) verilir.
• Yüksek lisans (master's): genelde 30–36 kredi; tezli ya da bitirme sınavlı olabilir. Dereceler: M.A., M.S., MBA, MFA gibi. MBA programları 1–2 yıl sürer.
• Doktora (Ph.D.): yüksek lisansın üzerine genelde 3–4 yıl; araştırma alanlarında daha uzun sürebilir. İlk 1,5–2 yıl ders alınır, ardından yeterlik sınavı ve tez gelir. Ekonomi, psikoloji ve mühendislik gibi alanlarda lisanstan sonra doğrudan doktoraya (bütünleşik doktora) girilebilir.
• Tıp, hukuk, diş hekimliği, eczacılık, veterinerlik: ABD'de bu alanlara liseden sonra doğrudan girilmez. Önce 3–4 yıllık lisans tamamlanır, ardından MCAT, LSAT, DAT, PCAT gibi giriş sınavlarıyla meslek okuluna geçilir. Toplam 6–8 yıl hesaplayın.
• Türkiye'de tıp okuyanlar ABD'de uzmanlık eğitimi (residency) için USMLE sınavlarına girer. Bkz. 5.7 Lisanslı meslekler.
• Yurt dışından bir ABD üniversitesine yatay geçiş mümkündür; ancak bazı krediler sayılmayabilir ve süre uzayabilir.

• Kredi: bir dersin haftalık ders saatine göre aldığı değerdir. Her okul mezuniyet için gereken kredi sayısını kendisi belirler.
• Ders yapısı: temel dersler (core), ana dal dersleri (major) ve seçmeli dersler (elective). Ana dal genelde ikinci yılın sonunda seçilir.
• GPA: not ortalaması 4,0 üzerinden hesaplanır. Her harf notunun sayısal bir karşılığı vardır.
• Notlar kısa sınavlar, ara sınav, final, ödev, proje, devam ve derse katılımla belirlenir.
• Akademik yıl: genelde ağustos ya da eylülden mayısa kadar sürer.
  • semester: 16–18 haftalık iki dönem
  • quarter ya da trimester: 10–12 haftalık birden çok dönem
• Uzaktan eğitim de vardır. F-1 öğrencileri için çevrim içi derslerin tam ders yüküne sayılmasında sınır vardır; bkz. 6.3 I-20, SEVIS ve F-1 statüsünü korumanın kuralları.

• Akreditasyon: ABD Eğitim Bakanlığı'nın akredite kurumlar veritabanında (DAPIP) okulun adını arayın.
• SEVP onayı: F ya da M vizesiyle okuyacaksanız okul SEVP onaylı olmalı. Study in the States okul arama aracında kontrol edin.
• Resmî sıralama yoktur: ABD'de devletin yaptığı bir üniversite sıralaması yoktur. EducationUSA'ya göre en iyi okul, akademik, maddi ve kişisel ihtiyaçlarınıza uyan okuldur.
• Karşılaştırma araçları:
  • College Navigator (NCES): okulları eyalete, alana ve diğer ölçütlere göre arar.
  • College Scorecard (ABD Eğitim Bakanlığı): maliyet, öğrenci borcu, mezuniyet oranı, kabul oranı ve mezuniyet sonrası kazanç verilerini gösterir; 10 okula kadar karşılaştırma yapar.
• Dil okulları: SEVP onaylı İngilizce programlarının, ABD Eğitim Bakanlığı'nın tanıdığı bir kuruluştan akreditasyon alması zorunludur.
• Aracı ve ajanslar: okul seçmek ya da vize almak için aracıya gerek yoktur. Aracı I-20 düzenleyemez, kabul garantisi veremez, sizin yerinize belge hazırlayamaz. Bkz. 1.12 Dolandırıcılık uyarıları.

• Öğrenim ücreti (tuition), harçlar (fees) ve yaşam masrafları okuldan okula ve şehirden şehre çok değişir. Güncel tutarı her okulun kendi sitesinden öğrenin.
• EducationUSA, bütçe yaparken öğrenim ücretlerinin her yıl %6–10 artabileceğini hesaba katmanızı öneriyor.
• Güney ve Orta Batı eyaletlerindeki ve kırsal bölgelerdeki okullarda yaşam maliyeti genelde daha düşüktür.
• Önce community college'da başlayıp sonra dört yıllık okula geçmek maliyeti azaltır.
• Burslar ve asistanlıklar için bkz. 6.4 Burslar ve finansman.

• EducationUSA danışma merkezleri (ABD Dışişleri Bakanlığı'nın ücretsiz danışma ağı). Türkiye'de altı merkez var: Fulbright Türkiye Ankara merkez ofisi ve İstanbul şubesi, Türk-Amerikan Derneği Ankara, American Councils İstanbul ve İzmir, EducationUSA Adana. Adres ve telefonlar için bkz. 6.2 Üniversite başvurusu.
• ABD'de iseniz: başvuracağınız okulun kabul ofisi (admissions office) ve uluslararası öğrenci ofisi.
• Türk öğrenciler için: Washington'daki T.C. Eğitim Müşavirliği ve New York, Boston, Şikago, Houston ve Los Angeles'taki eğitim ataşelikleri. Bkz. 6.6 Türkçe ve Türk kültürü dersleri.

• Okulun akreditasyonunu ve SEVP onayını kontrol etmeden kayıt yaptırmak.
• Özel sıralama sitelerini resmî sıralama sanmak.
• Community college kredilerinin her dört yıllık okulda sayılacağını varsaymak.
• Tıp ya da hukuku liseden sonra doğrudan okuyabileceğini sanmak.
• Türkiye'de tanınmayı (YÖK) hiç düşünmeden okul seçmek.
• Okul seçimini ve I-20 sürecini aracıya bırakmak.

• ABD'de üniversiteye girmek için yaş sınırı var mı? EducationUSA'ya göre genelde liseyi bitirmiş ve en az 17 yaşında olmak gerekir. Burslarda durum farklıdır: Fulbright'ta üst yaş sınırı yoktur, MEB 1416 Burslarında doğum yılı şartı vardır. Bkz. 6.4.
• Community college diploması işe yarar mı? Evet. Ön lisans derecesi meslek edinmeye ya da dört yıllık okula geçişe yarar.
• Tek bir üniversite giriş sınavı var mı? Hayır. Her okul kendi kabul şartlarını belirler. Bazı okullar sınav puanı istemez (test optional). Bkz. 6.2 Üniversite başvurusu.
• Ana dalımı ne zaman seçerim? Lisansta genelde ikinci yılın sonunda.
• Hem lisans hem yüksek lisansı birlikte alabilir miyim? Bazı okullardaki birleşik programlarda dördüncü yılda lisansüstü derslere başlanır ve iki derece birlikte alınır.
• Meslekî eğitim için hangi vize gerekir? Dil eğitimi dışındaki meslekî ve akademik olmayan programlar için M-1 vizesi alınır. Community college'ların ön lisans programlarında da teknik ve meslekî eğitim verilir. Bkz. 2.2.

• DAPIP – akredite okul arama (ABD Eğitim Bakanlığı)
• College Navigator (NCES)
• College Scorecard
• SEVP onaylı okul arama (Study in the States)
• EducationUSA – 5 adımda ABD'de eğitim
• EducationUSA – "If You Want to Study in the United States", Kitap 1: Lisans (PDF)
• EducationUSA – 2+2 modeli tanıtımı (PDF)
• EducationUSA – Terimler sözlüğü
• Fulbright Türkiye – Amerika'da eğitim rehberi (Türkçe)