Kanada Başbakanı Mark Carney, ülkesinin Avrupa Birliğiyle tam üyelik dışında daha kapsamlı bir iş birliği kurmasını öngören ortak üyelik modelini Avrupa Parlamentosunda gündeme getirdi. Öneri, Kanada’nın ABD’ye ekonomik bağımlılığını azaltma arayışı ve Washington ile Ottawa arasındaki gümrük vergisi anlaşmazlığı sürerken ortaya çıktı.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, çarşamba günü Strasbourg’da Carney ile yaptığı görüşmede Kanada’nın AB’nin ilk ortak üyesi olması için çalışmak istediğini söyledi. Ancak AB hukukunda bu statüye karşılık gelen mevcut ve tanımlanmış bir kategori bulunmuyor; modelin hayata geçmesi için yeni bir kurumsal çerçeve oluşturulması gerekecek.
Kanada tam üyelik istemiyor
Carney, perşembe günü Avrupa Parlamentosunda yaptığı konuşmada Kanada’nın AB’ye tam üye olmayı hedeflemediğini ve böyle bir üyelik için uygun konumda bulunmadığını açıkladı. Kanada Başbakanı, kurulacak ilişkinin adından ziyade içeriğinin önem taşıdığını belirtti.
Von der Leyen’in önerisi, Kanada ile AB arasındaki Kapsamlı Ekonomik ve Ticaret Anlaşması’nın genişletilmesini temel alıyor. Eylül 2017’den bu yana geçici olarak uygulanan anlaşma, taraflar arasındaki malların büyük bölümünde gümrük vergilerini kaldırdı. Buna karşın AB üyesi 10 ülke ulusal onay sürecini tamamlamadığı için anlaşma henüz bütünüyle yürürlüğe girmedi.
Carney, Kanada ile AB arasında "ortak refah ve ekonomik güvenlik alanı" kurulmasını istedi. Taslak; kritik minerallerin tedarik zincirlerinden savunma sanayisine, yapay zekadan bilgi işlem altyapısına, enerji güvenliğinden uzaya ve ödeme sistemlerine kadar çeşitli alanlarda daha yakın iş birliği öngörüyor.
Avrupa ile stratejik bağlar güçlendirilecek
Kanada Başbakanı, tarım dışı ürünler ve çeşitli hizmetlerde daha kesintisiz bir dijital ticaret düzeni oluşturulmasını, finansal hizmetlerde daha bütünleşik bir pazar kurulmasını ve Kanada’nın Erasmus+ öğrenci değişim programı ile yeni nesil Horizon araştırma programına katılmasını da önerdi.
Carney ayrıca Kanadalı ve Avrupalı gençlerin Atlantik’in iki yakasında yaşama, çalışma ve eğitim görme imkanlarının artırılması gerektiğini söyledi. Kanada savunma alanında da AB’ye yaklaştı ve birliğin SAFE savunma tedarik girişimine katılan ilk Avrupa dışı ülke oldu.
Ottawa, ABD bağımlılığını azaltmaya çalışıyor
Kanada’nın 2025 mal ihracatının yüzde 71,7’si ABD’ye yapıldı. ABD ile Kanada arasında seçili ürünlerin yaklaşık 20 milyar dolarlık bölümüne karşılıklı olarak yüzde 50 gümrük vergisi uygulanıyor.
ABD Başkanı Donald Trump’ın Kanada’nın ABD’nin 51. Eyaleti olması gerektiğini birçok kez söylemesi de Ottawa’da tepkiyle karşılandı. Carney, Avrupa Parlamentosundaki konuşmasında ülke adı vermeden ekonomik bütünleşmenin giderek bir silah gibi kullanıldığını, gümrük vergilerinin baskı aracına dönüştüğünü ve tedarik zincirlerinin istismar edilebilecek kırılganlıklara çevrildiğini söyledi.
Carney’ye göre egemenlik, gıda, enerji ve savunmanın yanı sıra yapay zeka, yarı iletkenler, kritik mineraller, ödeme sistemleri, temiz enerji teknolojileri, aşılar ve uzay tabanlı iletişime güvenli erişim gerektiriyor. "Amaç kendi kendine yeterlilik değil, ortak dayanıklılık" diyen Carney, önerinin yeni bir jeopolitik blok kurmayı değil, açık piyasaların ve ulusal tercihlerin başka güçlerce kontrol edilmesini önleyecek dayanıklılığı artırmayı amaçladığını belirtti.
Washington’dan Kanada-AB yakınlaşmasına uyarı
Trump, çarşamba günü Kuzey Carolina’da yaptığı açıklamada Kanada ile AB arasındaki yakınlaşmanın kötü niyetle yürütülmesi halinde "düşmanca bir eylem" sayılabileceğini söyledi. ABD Başkanı, böyle bir değerlendirme yapması durumunda Avrupa’ya yüksek gümrük vergileri uygulayabileceği veya bazı sektörlerde ticareti kısıtlayabileceği uyarısında bulundu.
Carney, Kanada’nın hangi uluslararası ortaklıkları kuracağına kendisinin karar vereceğini ifade etti. Avrupa Komisyonu ise girişimin Washington’u hedef almadığını ve Kanada ile AB arasındaki bağları güçlendirmeyi amaçladığını açıkladı.
Senatör Susan Collins, Kanada’nın Avrupa’ya yönelmesinin Washington ile ilişkilerin onarılmasını ve gümrük vergisi anlaşmazlığının çözülmesini zorlaştırabileceği uyarısında bulundu. Senatör Chris Coons da Kanada’ya iki partili bir kongre ziyareti düzenlemeye çalıştığını belirtti.
Ortak üyeliğin çerçevesi henüz netleşmedi
"Ortak üyelik" şu aşamada tanımlanmış bir AB statüsü değil, siyasi bir öneri niteliği taşıyor. Carney, Kanada’nın von der Leyen’in hedefini memnuniyetle karşıladığını ancak belirli bir kurumsal modeli onaylamadığını ve ilişkinin iki tarafça birlikte şekillendirileceğini söyledi.
Bazı AB diplomatları yeni bir üyelik kategorisi oluşturulmasına temkinli yaklaşsa da Kanada ile iş birliğini genişletme ilgisi devam ediyor. Kanada-AB zirvesinin 29-30 Ekim’de Montreal’de yapılması ve önerilen ilişkinin ayrıntılarının burada geliştirilmesi bekleniyor.
Ortaya çıkması beklenen düzenleme, geleneksel AB üyeliğinden çok Kanada’yı Avrupa pazarlarına, savunma programlarına, araştırma ağlarına ve stratejik sektörlere bağlayan özel bir çerçeve olacak. Bütünleşmenin hangi düzeye ulaşacağı ve tarafların bunun karşılığında hangi değişiklikleri yapacağı müzakerelerde belirlenecek.
