ABD Başkanı Donald Trump, Suudi Arabistan ile yapılan ve ülkeye uranyum zenginleştirme hakkı tanıyan bir nükleer işbirliği anlaşmasını resmen onayladı. Wall Street Journal'ın haberine göre, '123 Anlaşması' olarak bilinen bu düzenleme, Riyad yönetimine nükleer silahların yayılmasını engellemeye yönelik tam kapsamlı IAEA denetimleri olmadan uranyum zenginleştirme izni veriyor.
Anlaşmanın Ekim 2025'te müzakere edilip sonuçlandırıldığı, ancak Trump'ın nihai onayını 18 Temmuz 2026'da verdiği belirtiliyor. Reuters'ın aktardığına göre, Trump yönetiminin anlaşmayı önümüzdeki günlerde Kongre'nin incelemesine sunması bekleniyor.
Düzenlemenin en tartışmalı yanı, Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu'nun (IAEA) denetçilerine nükleer tesislere geniş erişim sağlayan ve gizli nükleer faaliyetlerin tespitini kolaylaştıran Ek Protokol'ü şart koşmaması. Bunun yerine, ABD ile Suudi Arabistan arasında ikili bir denetim mekanizması öngörülüyor.
ABD Politikasında Temel Değişim
Bu adım, Washington'un sivil nükleer işbirliğinde uzun süredir izlediği 'altın standart' politikasından önemli bir sapma anlamına geliyor. CNN'in hatırlattığı üzere, Birleşik Arap Emirlikleri 2009 yılında ABD ile yaptığı nükleer anlaşmada uranyum zenginleştirme ve plütonyum yeniden işleme haklarından kalıcı olarak feragat etmişti.
Veliaht Prens'in Açıklaması ve Riskler
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, 2018'de yaptığı açıklamada, İran'ın nükleer silah geliştirmesi halinde Suudi Arabistan'ın da aynı yola başvuracağını söylemişti. Uzmanlar, bu söylemin IAEA'nın Ek Protokol denetimlerinin eksikliğiyle birleştiğinde Riyad'a gizli bir silah programı geliştirme imkanı sağlayabileceği uyarısında bulunuyor.
Küresel Yayılma Endişeleri
Analistler, ABD'nin Suudi Arabistan'a standart güvenlik önlemleri olmadan bir nükleer anlaşma sağlamasının, Rusya ve Çin gibi diğer nükleer tedarikçi ülkelere kendi müttefikleri için benzer düzenlemeler yapma sinyali verebileceğini belirtiyor. Bu durumun Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'nı fiilen işlevsiz kılabileceği ifade ediliyor.
Kongre'de Muhalefet Bekleniyor
Anlaşmanın Kongre'ye sunulması, ABD yasaları gereği zorunlu bir inceleme sürecini başlatacak. The Jerusalem Post'un haberinde, anlaşmanın güvenlik önlemlerinden yoksun olduğu vurgulandı. Bu durum, nükleer silahlanma karşıtları ve Ek Protokol'ü asgari standart olarak gören yasa yapıcıların muhalefetini artıracak gibi görünüyor.
İran Saldırılarıyla Aynı Gün
Trump'ın onayı, aynı gün ABD güçlerinin İran'ın nükleer programı ve ticari gemilere yönelik saldırıları nedeniyle İran'a karşı yedinci gece üst üste düzenlediği hava saldırılarıyla aynı ana denk geldi. Bu durum, Washington'un bir yandan İran'ın zenginleştirme faaliyetlerini hedef alırken, diğer yandan Suudi Arabistan'a benzer haklar tanımasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor.
