Kuzey Amerika serbest ticaret anlaşması USMCA'nın geleceği, 1 Temmuz'daki ilk zorunlu ortak gözden geçirme öncesinde belirsizliğini koruyor. ABD Başkanı Donald Trump'ın anlaşmaya yönelik değişken tutumu, yenilenme ihtimalini azaltırken, analistler yıllık gözden geçirme sürecine geçilmesini en olası senaryo olarak değerlendiriyor.
USMCA'nın Geçmişi ve Gözden Geçirme Süreci
Trump'ın ilk döneminde Kuzey Amerika Serbest Ticaret Anlaşması'nın (NAFTA) yerini alması için bastırdığı USMCA, 1 Temmuz 2020'de yürürlüğe girdi. 16 yıl sonra sona ermesi öngörülen anlaşmanın altıncı yıldönümünde, üç ülke anlaşmanın 16 yıl daha uzatılıp uzatılmayacağına karar verecek.
Ancak gözden geçirme sürecinin sonucu belirsiz. Üç ülke de uzatma taahhüdünde bulunmazsa, 2036 yılına kadar her yıl gözden geçirme süreci tetiklenecek. Oxford Economics Kanada Ekonomisi Direktörü Tony Stillo, "Zorunlu yıllık gözden geçirmelerle karşılaşabiliriz, ancak bu aynı zamanda belirsizliğin sürmesi anlamına geliyor ve bu da işletmelerin karar alması için olumsuz bir durum" dedi.
Trump'ın Tutumu
Asya Pasifik Vakfı Kanada Araştırma Başkan Yardımcısı Vina Nadjibulla, Temmuz ayındaki müzakerelerin dinamiklerinin belirsiz olduğunu söyledi. En kötü senaryoda, herhangi bir tarafın altı ay önceden bildirimde bulunarak anlaşmayı tamamen iptal edebileceğini hatırlatan Nadjibulla, Trump'ın bu yöne meyilli olabileceğini belirtti: "Kendisi USMCA'nın var olmamasını dilediğini söyledi."
Trump, 10 Haziran'da gazetecilere yaptığı açıklamada anlaşmayı yenileyeceğinden emin olmadığını ifade etti: "Yenileyeceğimi bilmiyorum. Onlarla konuşuyoruz. Bakalım bir şey yapacak mıyız?" Bir hafta sonra Paris ziyareti sırasında ise "Anlaşmayı tercih etmem ama imzalayabilirim" diyerek belirsizliği sürdürdü.
Kanada ve Meksika'nın Pozisyonu
Kanada ve Meksika liderleri ise anlaşmanın devam etmesini istiyor. USMCA, özellikle Trump'ın ikinci döneminde uygulamaya koyduğu tarifeler karşısında iki ülke için kritik bir koruma sağladı. Anlaşma kapsamındaki mallar büyük ölçüde ek vergilerden muaf tutuldu.
Ancak Trump yönetimi, USMCA'ya uygun mallara bile farklı yasal araçlarla vergi uyguladı. Ticaretin Genişletilmesi Yasası'nın 232. Bölümü'nü kullanarak Kanada çeliği, alüminyumu ve bakırına yüzde 50, USMCA uyumlu otomobillerin ABD dışı içeriğine yüzde 25 ve bazı kereste ürünlerine yüzde 10 ek tarife getirdi.
ABD İhracatına Risk
USMCA, otomotiv parçaları, uçak, petrol ve bilgisayar gibi ürünleri Kanada ve Meksika'ya ihraç eden ABD'li işletmeler için de büyük avantaj sağladı. Peterson Uluslararası Ekonomi Enstitüsü'nün veri analizine göre, bazı ABD eyaletlerinin ihracatının büyük kısmı USMCA kapsamında bu iki ülkeye yapılıyor. Örneğin, Kuzey Dakota geçen yıl ihracatının yüzde 89,9'unu, Michigan yüzde 64,9'unu, Iowa yüzde 50'sini ve Arizona yüzde 39'unu Kanada ve Meksika'ya gerçekleştirdi. Bu dört eyalet de 2024 seçimlerinde Trump'a oy vermişti.
Enstitüden Gary Hufbauer, USMCA'nın iptalinin ABD ihracatı için tehlike oluşturduğunu söyledi. Anlaşmanın sona ermesi halinde ABD'nin Kanada ve Meksika ürünlerine daha fazla tarife uygulayabileceğini, bunun da misillemeye ve ABD mallarına alternatif arayışına yol açabileceğini belirtti.
Küresel Etkiler
Hufbauer, başarısız bir USMCA gözden geçirmesinin sınır ötesi ilişkilere uzun vadeli zarar verebileceği uyarısında bulundu: "ABD için daha büyük etki, dünya çapındaki ittifaklarımızın ve dostluklarımızın bozulmasıdır. Bunun siyasi boyutu ekonomik boyutundan çok daha büyük."
Stillo ise USMCA gözden geçirmesinin, geleneksel ittifakların test edildiği daha geniş bir küresel yeniden yapılanma sürecinde gerçekleştiğini söyledi. "Çok daha parçalanmış bir dünyadayız. Tam anlamıyla küreselleşmeden çıkış değil, ancak bölgesel bloklarda kesinlikle bir kırılma görüyoruz" diyen Stillo, Kanada'nın ticaret ortaklarını çeşitlendirmek zorunda kalabileceğini ekledi.
