Kanada ile Avrupa Birliği arasındaki ilişkileri yeni bir düzeye taşımayı amaçlayan öneriyi, Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen 16 Eylül 2026'da gündeme getirdi. Von der Leyen, Kanada'nın AB'nin ilk ortak üyesi olabileceğini söylerken, mevcut serbest ticaret çerçevesi CETA'nın ötesine uzanan bir ittifak fikrini ortaya koydu.
Bu model, Kanada'nın AB'ye tam üye olması anlamına gelmiyor. Önerilen özel veya ortak üye statüsü, Kanada'nın AB karar alma mekanizmalarına tam katılımını sağlamadan ekonomi, ekonomik güvenlik, savunma, tedarik zincirleri ve stratejik dayanıklılık alanlarında daha yakın iş birliğine dayanıyor.
CETA'nın ötesinde ekonomik ve güvenlik ortaklığı
AB ile Kanada arasındaki ekonomik ilişkilerin temelini CETA oluşturuyor. Yeni ittifak önerisi ise bu ticari zeminin ortak refah ve ekonomik güvenlik hedefleriyle genişletilmesini, stratejik tedarik zincirleri ile dayanıklılık alanlarında daha koordineli hareket edilmesini öngörüyor.
Kanada Başbakanı Mark Carney'nin de AB üyeliğini hedeflemek yerine Avrupa ile kendine özgü bir ekonomik ve güvenlik ittifakı aradığı aktarılıyor. Bu yaklaşım, tam üyelikten ayrı bir ortaklık formülünün iki tarafça değerlendirilebileceğine işaret ediyor.
Avrupa için müdahale mekanizması önerisi
Von der Leyen, Avrupa'da yaşanan insansız hava aracı olayları, sabotajlar ve siber saldırılara karşı NATO benzeri bir Avrupa müdahale mekanizması kurulması gerektiğini söyledi. Öneri, Avrupa'nın krizlere kendi kapasitesiyle yanıt verebilmesini artıracak tamamlayıcı bir yapı olarak ele alınıyor; ancak bu mekanizmanın kesin hukuki modeli ve görev tanımı henüz ortaya konmuş değil.
Avrupa Güvenlik Konseyi fikri de aynı güvenlik çerçevesinde bulunuyor. Von der Leyen, İngiltere, Kanada, Norveç ve Ukrayna gibi ortakların konseyde yer alabileceğini belirtti. Konsey henüz kurulmuş bir kurum değil; üyelik yapısı, karar alma yetkisi ve kararlarının bağlayıcılığına ilişkin ayrıntılar netleşmiş bulunmuyor.
2025'te imzalanan ortaklık temel oluşturuyor
AB ile Kanada, 23 Haziran 2025'te düzenlenen 20. AB-Kanada Zirvesi'nde güvenlik ve savunma ortaklığı imzaladı. Bu anlaşma askeri hareketlilik, birlikte çalışabilirlik, deniz ve uzay güvenliği ile savunma sanayii alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesini kapsadı.
Şubat 2025'te Kanada Başbakanı Justin Trudeau, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa ve Ursula von der Leyen'in Brüksel'deki görüşmesinde ekonomik güvenlik, istikrar ve kurallara dayalı uluslararası düzen başlıkları öne çıktı. 2025-2026 döneminde Kanada'nın Avrupa savunma yapılanmasına ve AB'nin savunma tedarik girişimlerine daha fazla dahil edilmesine yönelik temaslar da yoğunlaştı.
NATO bağlantısı ve belirsiz kalan adımlar
AB ile Kanada, NATO içinde ortak savunma bağlarını sürdürüyor. 2025 tarihli güvenlik ve savunma belgelerinde NATO'nun Avrupa-Atlantik güvenliğinin temeli olmayı sürdürdüğü ve AB-NATO ortaklığının birbirini tamamladığı vurgulanıyor. Bu nedenle yeni mekanizmanın NATO'nun yerine geçeceğine ilişkin doğrulanmış bir karar bulunmuyor.
Önerinin uygulanabilmesi için hukuki çerçevenin belirlenmesi, AB üyesi ülkeler arasında siyasi uzlaşma sağlanması ve Kanada'nın AB kurumlarına hangi düzeyde erişeceğinin kararlaştırılması gerekecek. Yeni yapı ile NATO arasındaki görev paylaşımının da netleştirilmesi gerekiyor. Avrupa'nın güvenlik rolü ve ABD'nin transatlantik savunmadaki konumuna ilişkin belirsizlikler girişimin jeopolitik arka planını oluştururken, AB ile Kanada'nın NATO bağlarını koparmaya yönelik resmi bir karar açıklanmış değil.
