İtalya'nın göçmenleri Arnavutluk'ta tutmasına imkan veren uygulamanın sona erdirilmesini isteyen Uluslararası Af Örgütü, modelin sığınmacı ve göçmenlerin güvenliği, özgürlüğü ve insan hakları açısından risk oluşturduğunu açıkladı.
Örgütün 2023 tarihli anlaşmaya ilişkin brifinginde, yüzlerce kişinin zorla Arnavutluk'taki tesislere nakledildiği belirtildi. Uluslararası Af Örgütü, merkezlerde avukatlara ve mahkemelere erişimin sınırlı olmasının sığınma talebinde bulunma ve adalete ulaşma imkanlarını zayıflattığını bildirdi.
Denizden nakiller durdu
İtalya, Ekim 2024 ile Ocak 2025 arasında üç operasyon düzenleyerek uluslararası sulardan 74 kişiyi doğrudan Arnavutluk'a transfer etti. Bu uygulama, İtalyan mahkemelerinin gözaltı kararlarını bozmasının ardından durdu.
Roma yönetimi Mart 2025'te anlaşmada değişikliğe gitti. Değişiklik, İtalya'da tutulan ve sınır dışı edilme kararı bulunan erkeklerin Arnavutluk'a gönderilmesine imkan sağladı.
Uluslararası Af Örgütü, değişikliğin ardından çoğunluğu ırksallaştırılmış olarak tanımlanan 500'den fazla erkeğin Gjader Gözaltı Merkezi'ne sevk edildiğini bildirdi.
Merkezde 42 kritik olay
Örgütün belgelediğini söylediği olaylar 11 Nisan ile 16 Mayıs 2025 arasındaki dönemi kapsıyor. Uluslararası Af Örgütü bu süreçte tesiste 42 kritik olay tespit ettiğini; bunlar arasında en az iki asma girişimi, birkaç kendine zarar verme vakası ve kırılan camlar nedeniyle üç kişinin yaralandığı bir protestonun bulunduğunu açıkladı.
Örgüt ayrıca İtalya hükümetini bağımsız denetim ile parlamenter gözetimi kısıtlamakla suçladı. Uluslararası Af Örgütü, Arnavutluk'ta tutulan kişilerin İtalyan yargı yetkisi altında olmasına rağmen merkezin İtalya'ya uzaklığının ve avukatlara, mahkemelere ve diğer güvencelere erişimin sınırlı kalmasının sığınma hakkı ile adalete ulaşmayı zayıflattığını belirtti.
Uluslararası Af Örgütü Avrupa Kurumları Ofisi Direktörü Eve Geddie, açık denizde gözaltı uygulamasının göçü caydırmayı ve göç eden kişilere yanıt verme sorumluluğundan kaçınmayı amaçladığını söyledi. Geddie, İtalya-Arnavutluk modelinin İtalya'nın insan hakları yükümlülükleriyle uyumlu biçimde uygulanamayacağını ifade etti.
Uygulama için 670 milyon avro
Beş yıllık anlaşma Şubat 2024'te yürürlüğe girdi. İtalya'nın uygulamanın işletilmesi için 2028'e kadar 670 milyon avrodan, yani 783 milyon dolardan fazla kaynak ayırdığı bildirildi.
Uluslararası Af Örgütü, İtalyan makamlarına anlaşmayı feshetme çağrısı yaptı. Örgüt ayrıca gözaltı yerine alternatif yöntemlerin kullanılmasını ve sığınma prosedürleriyle insan onuruna uygun kabul hizmetlerine İtalya topraklarında etkili erişim sağlanmasını istedi.
