Çin, ABD ve Avrupa Birliği'nin yaptırımlarına karşı misilleme yetkilerini genişleten yeni düzenlemeleri hayata geçirdi. Bu adım, Pekin, Washington ve Brüksel arasındaki ticari gerilimlerin ortasında kalan çok uluslu şirketler için uyum sağlama zorluğunu daha da artırıyor.
Mart ve Nisan aylarında yürürlüğe giren iki Devlet Konseyi Kararnamesi, Çin'in sanayi ve tedarik zincirlerini bozan veya "uygunsuz sınır ötesi yargı yetkisi" kapsamında önlem alan yabancı kuruluşlara karşı misilleme yapmasının önünü açtı. 835 sayılı Kararname, bu tür firmalara para cezası, vize iptali, mal varlığının dondurulması ve ticaret kısıtlamaları gibi yaptırımlar getiriyor.
Şirketler Çelişen Kurallar Arasında Kalıyor
Uluslararası hukuk firması White & Case'in Hong Kong ortağı James Hsiao, şirketlerin birbiriyle çelişen ABD, AB ve Çin kurallarına nasıl uyum sağlayacağı konusunda endişeli olduğunu belirtti. Hsiao, "Bazı şirketler, özellikle potansiyel olarak çatışan yasal yükümlülüklerle karşı karşıya kaldıklarında, bu önlemlerin sıradan ticari işlemleri etkileyebileceğine dair endişelerini dile getirdi" dedi.
Yale Jackson Küresel İlişkiler Okulu'ndan kıdemli araştırmacı Hanscom Smith ise genişletilen düzenlemelerin gelecekte olacakların bir işareti olduğunu söyledi. Smith, "Çin gibi 'hukukla yönetilen' bir sistemde düzenlemeler bir tür sinyal verme aracıdır ve mutlaka tek tip uygulanmayacaktır" ifadelerini kullandı.
ABD ve AB'nin Yaptırım Baskısı
Çin'in bu hamleleri, ABD ve AB'nin artan baskılarına bir yanıt niteliğinde. ABD, Çin'in ileri teknolojilere erişimini engellemeye çalışırken, Amerikan şirketlerinin Çin ordusuyla bağlantılı kuruluşlarla iş yapmasını kısıtladı. AB ise Çinli kuruluşları insan hakları ihlalleri ve Rusya'nın Ukrayna'daki savaşına destek vermekle suçlayarak yaptırım uyguladı.
Pekin merkezli danışmanlık firması Trivium China'nın direktörü Even Pay, "2020'den önce Pekin'in yerleşik yaptırım listeleri veya engelleme yasaları yoktu; bu da ellerindeki tek misilleme önleminin sert ifadeli açıklamalar ve çeşitli ticaret aksaklıkları olduğu anlamına geliyordu" dedi. Pay, yeni karşı yaptırım önlemlerinin çok daha doğrudan bir kısasa kısas yanıtına imkan tanıdığını ifade etti.
İlk Uygulama Örnekleri Görüldü
Çin, yeni yetkilerini kullanmaya başladı. Mayıs ayında, İran petrolü satın aldıkları gerekçesiyle ABD yaptırımlarına maruz kalan Çinli petrol rafinerilerine yönelik yaptırımlara uyma yasağı getirmek için 2021 tarihli "engelleme yasasını" ilk kez devreye soktu.
Aynı ay, Çin Adalet Bakanlığı, Avrupa'da yan kuruluşları bulunan Çinli güvenlik ekipmanı şirketi Nuctech hakkındaki AB soruşturmasının "uygunsuz sınır ötesi yargı yetkisi" kapsamına girdiğine karar verdi. Bakanlık sözcüsü, bu karar doğrultusunda hiçbir kuruluş veya bireyin AB soruşturmasına yardımcı olamayacağını açıkladı.
Çin Ticaret Bakanlığı daha önce yaptırım karşıtı yasaların ülkenin "ulusal egemenliğini, güvenliğini ve kalkınma çıkarlarını" koruduğunu ve "Çin vatandaşlarının, tüzel kişilerinin ve diğer kuruluşlarının meşru hak ve çıkarlarını" güvence altına aldığını belirtmişti.
