ABD Çevre Koruma Ajansı, içme suyundaki kurşun boruların değiştirilmesi ve PFAS kirliliğiyle mücadele için ayrılan milyarlarca dolarlık fonu, Make America Healthy Again yani MAHA girişiminin parçası olarak tanıtıyor. Oysa bu kaynaklar, Trump göreve gelmeden önce kabul edilen iki partili altyapı yasası kapsamında çok daha önce onaylanmıştı.
Kuruluşun geçen ay açıkladığı 1 milyar dolarlık paket, PFAS adı verilen ve halk arasında "sonsuz kimyasallar" olarak bilinen sentetik maddelerin yol açtığı kirliliğe karşı kullanılacak. İki gün sonra duyurulan 2,9 milyar dolarlık ikinci paket ise kurşun boruların bulunması ve değiştirilmesine ayrıldı.
Fonlar Biden döneminde ayrılmıştı
Bu iki kaynak da Trump yönetiminden önce, 2021’de kabul edilen iki partili altyapı yasasına konmuştu. Söz konusu yasa, ülkenin su altyapısını yenilemek için beş yıl içinde 50 milyar dolardan fazla harcama öngörüyordu ve bu, 1972 tarihli Temiz Su Yasası’ndan bu yana yapılan en büyük yatırım olarak tanımlanıyordu.
Kurşun boruların kaldırılması için yaklaşık 15 milyar dolar ayrılmıştı. EPA, son beş yıldır bu parayı eyaletlerdeki kurşun hatların oranına göre dağıttı. Geçen ay açıklanan 2,9 milyar dolarlık ödeme, yasanın zorunlu tuttuğu yıllık dağıtımların beşincisi ve sonuncusu oldu.
PFAS temizliği için de ayrıca 5 milyar dolar ayrılmıştı. Ancak bu yılki kurşun boru fonunda kesintiye gidildi; Cumhuriyetçi milletvekilleri 125 milyon doları orman yangını önleme harcamalarına yönlendirdi. Trump yönetimi de 2025 için ayrılan 2,9 milyar dolarlık kaynağın serbest bırakılmasını ilk aşamada geciktirdi.
Illinois’li isimlerin baskısı sonrası ödeme yapıldı
Fon, Illinois Temsilcisi Raja Krishnamoorthi ile altı Illinois’li milletvekilinin baskısının ardından serbest bırakıldı. Bu isimler, paranın Demokratların yönettiği eyaletlerde tutulduğunu savunmuştu.
EPA’nın bütçeyi 2027’de yarıya indirmeyi, kurşun boru değişimi için uzun süredir ayrılan kaynağı da yüzde 90 azaltmayı önerdiği aktarıldı. Kurallara göre su işletmelerinin büyük çoğunluğu ülkedeki tüm kurşun boruları 2037’ye kadar ortadan kaldırmak zorunda.
Bütçe kesintilerinin sürmesi halinde bu hedeflerin zorlaşabileceği değerlendiriliyor. Kâr amacı gütmeyen US Water Alliance’tan Scott Berry, eyaletlerin kurşun boruları temizlemeye çalıştığı bir dönemde yeni yatırım planı bulunmadığını, mevcut düzeyin de korunmadığını söyledi.
Berry, su altyapısına yapılacak harcamaların ertelenmesinin uzun vadede hane halkına daha pahalıya mal olabileceğini, faturaların yaklaşık 1000 dolar artabileceğini dile getirdi.
Kurşun hatların en yoğun olduğu eyalet Illinois
EPA, ülke genelinde yaklaşık 4 milyon kurşun servis hattı bulunduğunu tahmin ediyor. En büyük pay ise yaklaşık 1,5 milyon hatla Illinois’te.
Chicago’da ise 400 binden fazla kurşun servis hattı olduğu belirtiliyor. Bunun nedeni, kentte 1986 yılına kadar kurşun bağlantıları zorunlu kılan inşaat kuralları. Bu nedenle Illinois, federal kaynaklardan yaklaşık yüzde 10 pay aldı ve 50 eyalet arasında en büyük tahsisi elde etti.
Chicago Su Yönetimi sözcüsü Megan Vidis, kentin adil payını güvence altına almak için çalışacağını, ancak Chicago’nun ne kadar alacağına dair henüz bir karar bulunmadığını söyledi.
Doğrudan fon kesintileri nedeniyle Illinois’in bu yıl başlangıçta beklenenden yaklaşık 15 milyon dolar daha az alacağı aktarılıyor. Çevre örgütü Natural Resources Defense Council’den Chakena Sims ise federal hükümetin kurşunu sudan çıkarmakta ve yaşlanan su altyapısını yenilemekte ciddi olması halinde iki partili altyapı yatırımını sürdürmesi gerektiğini vurguladı.
