Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Çin'in nadir toprak elementleri ihracatına getirdiği kısıtlamaların küresel ekonomik güvenliği tehdit ettiğini açıkladı. Ajansın 'Küresel Kritik Mineraller Görünümü 2026' raporuna göre, bu kontroller yıllık 6,5 trilyon dolarlık sanayi üretimini tehlikeye atıyor.
Raporda, ihracat denetimlerindeki yaygınlaşmanın arz yoğunlaşması endişelerini doğrudan bir ekonomik güvenlik sorununa dönüştürdüğü vurgulandı. Çin'in Nisan 2025'te başlattığı kısıtlamaların bazı otomotiv şirketlerini üretimi azaltmaya veya geçici olarak durdurmaya zorladığı kaydedildi.
6,5 trilyon dolarlık risk
IEA, Pekin'in nadir toprak elementleri üzerindeki kontrollerinin Çin dışındaki sanayi üretimini riske attığını belirtti. Ekim 2025'te bu kısıtlamaların kapsamı genişletildi ve uygulama bir yıl ertelenmesine rağmen, tam olarak yürürlüğe girmesi halinde 6,5 trilyon dolarlık üretimin risk altında kalacağı ifade edildi.
Piyasa dalgalanmaları ve arz yoğunlaşması
Rapora göre, baz metal fiyatları 2025 ve 2026 başında arz daralmasıyla toparlandı. Bu eğilim, büyük tedarikçilerin getirdiği yeni ihracat kısıtlamalarıyla daha da şiddetlendi. 2025'te maden fiyatlarının yüzde 9 gerilediği ve art arda gelen büyüme yıllarının sona erdiği belirtildi.
Özellikle rafinaj alanında olmak üzere maden tedarik zincirlerindeki coğrafi yoğunlaşmanın arttığına dikkat çekildi. Son iki yılda en büyük rafinerilerin toplam rafine arz büyümesinin dörtte üçünden fazlasını gerçekleştirdiği aktarıldı. Bunlar arasında Endonezya'daki nikel rafinerileri ile Çin'in enerji sektöründeki diğer baz metal rafinerileri bulunuyor.
AB'nin bağımlılığı azaltma çabaları
Avrupa Birliği, Çin'in nadir metaller ve kritik ham maddeler üzerindeki kısıtlamaları karşısında bağımlılığı azaltmaya yönelik çeşitli önlemler açıkladı. Çin Ticaret Bakanlığı ise 9 Ekim'de 'ulusal güvenlik' gerekçesiyle nadir toprak elementlerinin ihracatına, bunların üretimi veya işlenmesine ilişkin ekipman ya da bilgi transferine yeni kısıtlamalar getirdi.
Yeni düzenlemeye göre ihracatçıların bakanlıktan 'ihracat lisansı' alması zorunlu hale geldi. Nadir toprak elementleri; neodimyum, disprosyum ve lantan gibi 17 kimyasal elementi kapsıyor ve radarlar, füzeler, savaş uçakları, elektrikli araçlar ile süper güçlü mıknatısların üretiminde kullanılıyor.