29 ABD eyaletinin Meta'ya yönelttiği iddiaları kapsayan davada ilk duruşma, California'nın Oakland kentindeki bölge mahkemesinde yapıldı. Yargıç Yvonne Gonzalez Rogers'ın baktığı duruşmada taraf avukatları, şirketin çocuklar ve gençlerin platform kullanımına ilişkin uygulamalarını jüriye anlattı.
Meta'nın tasarımları mahkemenin gündeminde
Davacı eyaletler adına açılış konuşmasını yapan California Başsavcı Yardımcısı Megan O'Neill, Meta'nın iş modelinin kullanıcıları Facebook ve Instagram'da tutmaya ve onların verilerini toplamaya dayandığını öne sürdü. O'Neill, platformların çocukların sürekli geri dönmesini sağlayacak şekilde tasarlandığını ve bu yöntemin özellikle çocuklar üzerinde etkili olduğunu iddia etti.
O'Neill, jüriye çocukların uygulamalara nasıl çekildiğinin yanı sıra kullanıcıları uygulamalarda tutan veya onları yeniden dönmeye teşvik eden özelliklerin çalışma biçiminin gösterileceğini söyledi. Çocukların uygulamalarda geçirdiği süreyi sınırlamaya yönelik araçların gerçek bir koruma sağlamadığını savunan O'Neill, bu araçların Meta'nın kamuoyu nezdindeki imajını düzeltmeye ve ebeveynlerin kendilerini daha iyi hissetmesine hizmet ettiğini ileri sürdü.
Facebook ve Instagram'da küçük çocuklara ait hesapların bulunmasını kaza değil, tercih olarak nitelendiren O'Neill, duruşmanın sonunda jüriden Meta'yı sorumlu tutmasını isteyeceklerini ifade etti.
Şirket savunmasını gençlere yönelik çalışmalarına dayandırdı
Meta'nın avukatı Paul Schmidt ise şirketin sosyal medya kullanımının potansiyel zararları konusunda kamuoyuyla bilgi paylaşan bir geçmişi bulunduğunu savundu. Schmidt, gençlerin sosyal medya kullanımına ilişkin belgeleri jüriye sundu.
Schmidt, bir ankette gençlerin yüzde 20'sinin Instagram'ın kendilerini kötü hissettirdiğini söylediğini aktardı. Meta çalışanlarının, bu gruptaki gençlerin kendilerini daha iyi hissetmesine yardımcı olabilecek yollar üzerinde çalıştığını belirtti.
Jüriden dava tamamlanıncaya kadar nihai karar vermemesini isteyen Schmidt, davacı eyaletlerin Meta'nın çocukları hedef alan özelliklerin varlığından haberdar olduğunu ve buna rağmen bu özellikleri kaldırmadığını kanıtlaması gerektiğini söyledi.
Schmidt ayrıca Meta'nın 13 yaşından küçük kullanıcıları belirlemeye yarayacak bilgisayar modelleri geliştirmesine imkân verecek çocuk verilerini saklamasına yasal olarak izin verilmediğini ifade etti. Şirketin önce Facebook'ta, daha sonra Instagram'da yaş bilgisi girişi istediğini ve yaş sınırının altındaki kullanıcıların bildirilmesine olanak tanıdığını kaydetti.
Kararı yargıç verecek
Haftalarca sürmesi beklenen duruşmalarda Meta Üst Yöneticisi Mark Zuckerberg, Instagram Başkanı Adam Mosseri, mevcut ve eski Meta çalışanları ile psikoloji uzmanlarının da aralarında bulunduğu çok sayıda kişinin dinlenmesi bekleniyor.
Jürinin rolü danışma niteliğinde olacak. Meta'nın herhangi bir kusurdan sorumlu olup olmadığına ve sorumlu bulunması halinde uygulanacak ceza ya da yaptırımlara Yargıç Rogers karar verecek.
Davada California, Colorado, Kentucky ve New Jersey'nin eyalet yasalarına ilişkin iddiaları ile diğer eyaletlerin federal yasalara dayanan suçlamaları ele alınıyor. Diğer 25 eyaletin yerel yasalar çerçevesinde yönelttiği tasarım ve bağımlılık suçlamalarının ise daha sonraki ayrı duruşmalarda görülmesi planlanıyor.
Davanın sonucunun diğer eyaletlerin iddialarının nasıl sonuçlanacağına ilişkin yol gösterebileceği ve Facebook ile Instagram'ın işleyiş biçimini değiştirebileceği değerlendiriliyor. Olası yaptırımlar arasında milyarlarca dolarlık para cezaları ile Meta'nın platformlarını işletme biçimini değiştirmeye zorlanması bulunuyor.
Meta'nın kendi hesaplamalarına göre şirket davayı kaybederse 1,4 trilyon dolara varan cezalarla karşılaşabilir. Bu miktarın şirketin piyasa değerine yakın olduğu ve hukuk tarihinde benzeri görülmemiş bir büyüklük taşıdığı ifade ediliyor.
Dava Ekim 2023'te açıldı
California, New York ve Colorado'nun da aralarında bulunduğu çok sayıda ABD eyaleti, Meta'ya karşı davayı Ekim 2023'te açtı. Davacı eyaletler, şirketin daha fazla reklam geliri elde etmek için çocukları ve gençleri platformlarına bağımlı hale getiren tasarımlar kullandığını, bu tasarımların ruhsal ve fiziksel sağlık üzerindeki zararlarını bildiği halde kamuoyunu yanılttığını iddia etti.
Dava dosyasında Meta'nın gençlerin platformlarda daha fazla zaman geçirmesini hedeflediği ve gelişmekte olan genç beyinlerin zayıflıklarını gözeterek özellikler geliştirdiği öne sürüldü. İddialar arasında dopamini tetikleyen öneri algoritmaları, sosyal karşılaştırmayı teşvik ettiği savunulan beğeni düğmeleri, sürekli bildirimler, beden algısını olumsuz etkilediği ileri sürülen görsel filtreler ve uygulamadan çıkmayı zorlaştıran sonsuz kaydırma formatı yer aldı.
Davacı eyaletler, Meta'nın kendi iç araştırmalarında platformların gençlerde depresyon, kaygı, uykusuzluk ve günlük yaşamın bozulması gibi ciddi sorunlarla ilişkilendirildiğini savundu. Eyaletler ayrıca şirketin bu bulguları reddederek yanıltıcı raporlar yayımladığını ileri sürdü.
Meta'nın çocukların çevrim içi gizliliğini korumaya yönelik yasayı ihlal ettiği de iddialar arasında bulunuyor. Eyaletler, şirketin ebeveyn izni almadan 13 yaşından küçük çocukların kişisel verilerini topladığını öne sürerek uygulamaların durdurulmasını ve eyalet ya da federal yasalar kapsamında yaptırım uygulanmasını talep etti.
