ABD’de zararlı kurtçuk yıllar sonra yeniden görüldü

ABD Tarım Bakanlığı, New World screwworm adlı et yiyen kurtçuğun Teksas’ta bir buzağıda tespit edildiğini açıkladı. Ülkede doğal yolla sığırlarda görülen ilk vaka, 1982’den bu yana kaydedilen ilk tespit olarak öne çıktı.

ABD’de, hayvancılık için büyük tehdit oluşturan New World screwworm yıllar sonra yeniden gündeme geldi. ABD Tarım Bakanlığı, Teksas’ta bir buzağıda bu türün tespit edildiğini açıkladı.

Bu tespit, ülkede 1982’den bu yana doğal yolla sığırlarda görülen ilk vaka oldu. Yetkililer, cuma günü ikinci bir vakanın daha saptandığını ve bu olayın ilk enfeksiyonun yaklaşık 10 kilometre uzağında bulunduğunu bildirdi.

Zararlının etkisi hayvanlar için ölümcül olabiliyor

New World screwworm aslında bir solucan değil, Güney ABD kökenli bir sinek türü. Tür, sıcak kanlı hayvanların yaralarına çekiliyor; dişiler bir seferde 200 ila 300 yumurta bırakabiliyor ve larvalar ete doğru ilerleyerek dokuyu tüketiyor.

Uzmanlar, kurtçukların yarayı derinleştirdiğini, enfeksiyonun kötü kokulu açık bir yaraya dönüştüğünü ve tedavi edilmezse çoğu zaman ölümcül olduğunu söylüyor. İnsanlarda enfeksiyon nadir görülse de son derece ağrılı olabiliyor.

Tür, sığırların yanı sıra yaban hayvanları, evcil hayvanlar ve insanları da etkileyebiliyor. Özellikle açık yaraların bulunduğu hayvanlarda hızla yayılabildiği için tarım sektörü açısından ciddi risk oluşturuyor.

ABD daha önce aynı mücadeleyi yürütmüştü

ABD, screwworm’u sınırlarından uzak tutmak için yarım yüzyıldan uzun süre ve yüz milyonlarca dolar harcamıştı. 1950’lerin sonlarında başlayan mücadelede temel yöntem, kısır erkek sineklerin üretilip doğaya bırakılması oldu.

Bu yöntemde dişiler yalnızca bir kez çiftleştiği için kısır erkeklerle eşleşmelerinin ardından üreme zinciri kırılıyor. Uzmanlar, bunun son derece etkili bir strateji olduğunu ve yeniden devreye alınabileceğini belirtiyor.

1960’lardan itibaren Florida, Teksas ve Orta Amerika’da kurulan tesisler, haftada yüz milyonlarca kısır sinek üreterek salgın görülen bölgelere saldı. Bu çalışma sonuç verdi ve vakalar 1982’de sıfıra indi.

ABD daha sonra Meksika ve Orta Amerika’da da aynı kampanyayı sürdürdü. Uzmanlara göre tür, 2004’e gelindiğinde Panama Kanalı’nın ötesine itilmişti.

Yeni salgının ardından milyarlarca dolarlık risk hesaplanıyor

Ancak zamanla, türün temizlendiği bölgelerde kısır sinek üreten tesislere yapılan yatırım azaldı. Güneyde yeni tesisler açılırken kuzeydeki bazı tesisler kapatıldı ve geriye yalnızca Panama’daki tesis kaldı.

Uzmanlar, 2023’te Panama ve Kosta Rika üzerinden kuzeye doğru ilerleyen yeni bir yayılmanın başladığını, bunun daha sonra Meksika’ya ve şimdi de ABD’ye ulaştığını aktarıyor. Türün nasıl kontrol dışına çıktığı ise hâlâ netleşmiş değil.

ABD Tarım Bakanlığı, Teksas’ta 300 milyon kısır screwworm üretecek yeni bir tesis için 750 milyon dolar harcıyor. Bu kapasitenin bugünkünün yaklaşık üç katı olması ve 1960’lardaki üretim düzeyine yaklaşması bekleniyor.

Tesisin en erken 2027’nin sonlarında çalışmaya başlaması öngörülüyor. Bu tarihe kadar uzmanlar, salgın riskinin yüksek kalacağı uyarısında bulunuyor.

Resmî tahminlere göre, Teksas’ta geniş çaplı bir screwworm salgını yalnızca hayvancılık kayıpları, veteriner hizmetleri, tedavi giderleri ve ek iş gücü nedeniyle yılda yaklaşık 1,8 milyar dolara mal olabilir.

Bilim insanları türün tamamen yok edilmesini tartışıyor

Bazı biyogüvenlik ve etik uzmanları, bu türün tamamen ortadan kaldırılmasının ahlaki olarak savunulup savunulamayacağını da tartışıyor. Bir araştırma grubunun, kısırlaştırma yöntemini genetik müdahaleyle birleştirerek öldürücü genlerin türün gen havuzuna yayılmasını değerlendirildiği belirtiliyor.

Bu yaklaşımın henüz denenecek ölçekte olmadığı ve uygulamaya hazır bulunmadığı vurgulanıyor. Uzmanlar, böyle bir adımın doğa için ağır sonuçlar doğurabileceği ve tehlikeli bir örnek oluşturabileceği görüşünü de dile getiriyor.

Yine de bazı araştırmacılar, screwworm’un hayvanlarda ve insanlarda yol açtığı acı nedeniyle türün bütünüyle ortadan kaldırılmasının düşünülmesi gerektiğini savunuyor. Tartışma, hem tarım güvenliği hem de biyoteknolojinin sınırları açısından yeniden büyüyor.