ABD'nin küresel petrol piyasalarını dengelemek için kullandığı Stratejik Petrol Rezervi, İran ile tırmanan gerilimlerin ardından 1983'ten bu yana kaydedilen en düşük seviyeye geriledi. Rezerv, 3 Temmuz'u bitiren haftada 6,2 milyon varil azalarak 319,5 milyon varile düştü.
ABD Başkanı Donald Trump, İran'a yönelik askeri hamlelerin petrol fiyatlarını yükselttiğini kabul etti. Bu açıklamanın yapıldığı gün, Brent petrol vadeli işlemleri yüzde 5,2 artışla 78,02 dolardan kapayarak 19 Haziran'dan beri en yüksek seviyeye ulaştı.
ABD Enerji Bakanlığı verilerine göre, rezervin mevcut seviyesi Reagan yönetiminden bu yana görülen en düşük rakam. Rezervin toplam depolama kapasitesi ise 713,5 milyon varil.
ABD üretimde lider olsa da fiyatlar küresel belirleniyor
ABD, dünyanın en büyük petrol üreticisi ve net petrol ürünleri ihracatçısı konumunda. Ülkede rafine edilen ham petrolün yaklaşık yüzde 60'ı yerli üretimden, kalan yüzde 40'ı ise ithalattan geliyor. İthalatın büyük kısmı Kanada ve Meksika'dan yapılırken, tüketilen petrolün yalnızca yüzde 7'si Hürmüz Boğazı'ndan geçiyor.
Ancak ham petrol fiyatları, küresel arz ve talebi yansıtan uluslararası gösterge fiyatlarına göre belirleniyor. Stanford Üniversitesi'nden enerji yöneticisi Maksim Sonin, "Petrol küresel olarak ticareti yapılan bir emtia olduğu için, bağımsızlık fiyat güvenliği anlamına gelmez; tüm piyasalar birbiriyle bağlantılı" dedi.
Hürmüz Boğazı'ndaki sevkiyatların aksaması durumunda, dünya genelindeki alıcılar alternatif tedarik için rekabete giriyor. Bu rekabet küresel fiyatları yükselterek, nihayetinde ABD'deki rafinerilerin ve tüketicilerin maliyetlerini artırıyor.
Stratejik Petrol Rezervi'nin tarihi ve işlevi
SPR, dünyanın en büyük acil durum ham petrol stoku. ABD, 1975'te Arap petrol ambargosunun ardından yaşanan ciddi yakıt kıtlığı ve ithal enerjiye bağımlılığın ortaya çıkması üzerine bu rezervi kurdu.
Yüz milyonlarca varil ham petrol, ABD Körfez Kıyısı'ndaki dört noktada yer altı tuz mağaralarında depolanıyor ve büyük arz kesintileri sırasında serbest bırakılabiliyor. Petrol, eyaletler arası boru hatları veya mavnalarla ABD rafinerilerinin neredeyse yarısına dağıtılabiliyor.
Rezerv, 2005'teki Katrina Kasırgası ve Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından da kullanılmıştı. Rice Üniversitesi'nden araştırmacı Abhi Rajendran, "Bu tür şoklar içindir; çatışma, büyük denizaşırı kesintiler, arızalar için. Amacı, fiyatları tamponlamak ve arzın kesintiye uğramasını önlemek için bir acil durum fonu sağlamak" ifadelerini kullandı.
Rezerv neden bu kadar düşük seviyede?
SPR, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin ardından yapılan acil durum salımları nedeniyle birkaç yıl önce on yılların en düşük seviyesine inmişti. İşgal ve Rus yakıt satışlarına uygulanan yaptırımlar, Brent petrolün varil fiyatının Mart 2022'de 130 doların üzerine çıkmasına neden oldu.
Dönemin ABD Başkanı Joe Biden yönetimi, küresel piyasaları istikrara kavuşturmak ve artan yakıt fiyatlarını düşürmek için rezerv tarihindeki en büyük salım olan 180 milyon varili serbest bıraktı. Kongre de 2023'te rezervden ek satışlar yapılmasını zorunlu kıldı. O zamandan beri Enerji Bakanlığı, piyasa koşulları uygun olduğunda rezervi yeniden doldurmak için kademeli olarak petrol satın alıyor.
ABD petrol salımını durdurursa ne olur?
SPR iki temel amaca hizmet ediyor: Fiziksel kıtlıklarda acil durum arzı sağlamak ve finans piyasalarına, hükümetlerin büyük kesintilere müdahale edebileceği güvencesini vermek. Sonin, "ABD rezervden petrol salmamaya karar verirse, bu hem arzı azaltır hem de piyasa algısını etkiler. Piyasalar ABD'nin rezervlerini kullanmasını bekler. Bu gerçekleşmezse, durumun beklenenden daha ciddi olduğu sinyali verilir ve küresel petrol fiyatları üzerinde katlanarak artan bir etki yaratır" diye ekledi.
Ninepoint Partners kıdemli portföy yöneticisi Eric Nuttall, rezervin minimum işletme seviyesine yaklaştığı uyarısında bulundu. Rajendran ise rezervdeki 319,5 milyon varilin yarısının kullanılamayabileceğini, çünkü bir kısmının eski depolama mağaralarında uzun süredir bulunduğunu ve mevcut rafineriler için uygun olmayabileceğini belirtti.
