Çin, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri ile yeni ticaret görüşmeleri öncesinde, sanayi ve yatırıma dayalı ekonomik modelini koruma kararlılığını açıkça ortaya koydu. Pekin yönetimi, Batılı ülkelerin iç tüketimi artırma yönündeki baskılarına rağmen mevcut politikalarında değişikliğe gitmeyeceğini duyurdu.
Modelin Savunulması ve Batılı Eleştiriler
Batılı ülkeler, Çin'in ekonomik politikalarının üreticilere öncelik vererek düşük maliyetli ihracatı artırdığını ve bu durumun küresel pazarlarda rakip ekonomilerin sanayilerini baskı altına aldığını savunuyor. Ancak Çin Komünist Partisi Politbürosu, son toplantısında mevcut ekonomik yaklaşımın sürdürüleceğini teyit etti ve geniş teşvik paketleri yerine ekonomiye hedefli destek verilmesi çağrısında bulundu.
Çin Ticaret Bakanlığı, yayımladığı bir değerlendirme raporunda Batı'nın sanayi fazlası suçlamalarını reddetti ve bu iddiaların "mantık hataları" ve "gizli amaçlar" taşıdığını öne sürdü. Partinin resmi yayın organı Qiushi dergisi ise düşük iç tüketimin, yatırım ve sanayileşmeye dayalı kalkınma yolunun doğal bir sonucu olduğunu savundu.
Müzakereler Öncesi Net Mesajlar
Economist Intelligence Unit'in başekonomisti Xu Tianchen, Pekin'in yaklaşan ticaret müzakereleri öncesinde iki net mesaj verdiğini belirtti. İlk mesaj, Batılı ortaklardan Çin'in ekonomik modelinin arka planını anlamalarını isteyerek müzakereleri kolaylaştırmayı hedefliyor. İkinci mesaj ise Çin'in şirketlerine ve ürünlerine yönelik ayrımcı olarak gördüğü uygulamalara karşı "kırmızı çizgiler" çekiyor.
Çin, ekonomik modelinin hâlâ gelişmiş ülkeleri yakalama aşamasındaki bir ekonominin ihtiyaçlarını yansıttığını ve teknoloji ile bilimsel araştırmaya yaptığı yatırımların ulusal sınırların ötesinde faydalar sağladığını vurguluyor.
Üretim Fazlası ve Dış Bağımlılık Tartışmaları
Birçok uzman, zayıf iç talebin Çin ekonomisini büyümeyi desteklemek için giderek daha fazla ihracata bağımlı hale getirdiğini düşünüyor. Cornell Üniversitesi'nden ticaret politikası uzmanı ve eski IMF yetkilisi Eswar Prasad, Çin'in büyük ekonomisinin zayıf iç tüketimi telafi etmek için dış pazarlara bel bağladığı bir ortamda, Çin ihracatının "tüketicilere bir hediye" olduğuna dünyayı ikna etmenin zor olduğunu söyledi.
Avrupa da sanayilerini korumak için adımlar atmaya başladı. Geçen yıl Çin ile günlük ticaret açığı ortalama 1 milyar doları bulurken, Almanya Başbakanı Friedrich Merz, yuanın değerinin düşük tutulmasının Çin ihracatına rekabet avantajı sağladığını eleştirdi.
Natixis Bankası Asya-Pasifik başekonomisti Alicia Garcia Herrero, Pekin'in Batı ile ticari anlaşmazlıklarını önemli tavizler vermeden yönetme konusunda daha özgüvenli hale geldiğini belirtti. Herrero, ABD'nin gümrük vergileriyle ilgili önceki deneyimin Çin'e ticari ihtilafları yönetme ve zaman kazanma konusunda bir model sunduğunu ifade etti.
Kademeli Reform Çabaları ve Yapısal Zorluklar
Mevcut modele bağlılığını sürdürmesine rağmen Çin, ekonomik dengesizlikleri gidermek için sınırlı adımlar atmaya başladı. Bunlar arasında yerel yönetim harcamalarının sıkı denetimi ve şirket kârlarını baskılayan fiyat rekabetinin sınırlandırılması yer alıyor.
Çinli yetkililer arz-talep dengesizliğini kabul ediyor ve iç tüketimin artırılmasının önemini vurguluyor, ancak geniş çaplı ekonomik sarsıntılardan kaçınmak için reformları kademeli olarak uygulamayı tercih ediyor.
Uluslararası raporlar ise yapısal zorlukların sürdüğüne işaret ediyor. OECD, Çinli şirketlerin pazar payı kazanımlarının yaklaşık %60'ının devlet desteğinden kaynaklandığını tahmin ederken, İtalya Merkez Bankası'nın bir çalışması zayıf tüketim ve üretim fazlası gibi iç faktörlerin Çin'in ihracat artışının %75'ine katkıda bulunduğunu ortaya koydu.
McKinsey Global Institute'un raporuna göre Çin, Avrupa ve ABD'nin toplamından üç kat daha hızlı yeni üretim kapasitesi ekliyor, ancak sermaye getirisi yaklaşık %40 daha düşük. Analistler, bu durumun Çin'in ekonomik modelinin uzun vadede sürdürülebilirliği konusundaki tartışmaları canlı tuttuğunu belirtiyor.
