Kaliforniya’da, sağlık ve çevreyi korumak için getirildiği söylenen yeni düzenlemelere rağmen tehlikeli bir fumigantın kullanımında artış görüldü. Eyalet kayıtlarına göre çiftçiler, 1,3-dikloropropen ya da 1,3-D olarak bilinen kimyasalı geçen yıl, düzenlemelerin yürürlüğe girmesinden önceki 2023’e ve 2024’e kıyasla yaklaşık bir milyon pound daha fazla kullandı.
Kaliforniya düzenleyicileri, Ocak 2024’te bu kimyasalın havaya yayılımını azaltarak kanser riskini düşürmeyi amaçladıklarını söyledikleri yeni bir kuralı kabul etmişti. Ancak uygulama verileri, özellikle Kern ve San Joaquin bölgelerinde kullanımın yükseldiğini ortaya koydu. Bu artışın en yoğun olduğu alanlarda kimyasal daha çok badem ve üzüm ekimlerinde kullanıldı.
Bazı bölgelerde artış dikkat çekti
Eyalet kayıtlarına göre, ayarlanmış toplam pound hesabında da belirgin yükseliş yaşandı. Bu hesaplama, uygulama yöntemleri, hava koşulları ve kimyasalın havaya kaçışını etkileyen diğer faktörleri dikkate alıyor. Buna göre Kern ve San Joaquin’de bu değer neredeyse iki katına çıktı, eyalet genelinde ise yaklaşık yüzde 20 arttı.
Özellikle Merced County’de yer alan Delhi kasabasında, eyaletin işlettiği altı hava izleme noktasından birinde yapılan ölçümler, 2025’in ilk üç çeyreğinde 1,3-D düzeylerinin bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 30 arttığını gösterdi. Delhi, tarımın yoğun olduğu ve nüfusunun önemli bölümü Latin kökenli olan bir yerleşim olarak öne çıkıyor.
Merced County, 1990 yılında bir ortaokulda alarm verici derecede yüksek 1,3-D tespit edilmesinin ardından bu kimyasalın kullanımının beş yıl süreyle askıya alındığı bölge olarak da biliniyor. Kamu sağlığı yaklaşımı, kanserojen maddeler için güvenli bir maruziyet düzeyi olmadığı varsayımına dayanıyor.
Kimyasalın yarattığı sağlık riski
1,3-D kısa vadede nefes darlığı, göğüs ağrısı, göz tahrişi ve baş dönmesi gibi ciddi belirtilere yol açabiliyor. Kaliforniya’daki tarım işçilerinde maruziyete bağlı olarak mide bulantısı, baş dönmesi ve baş ağrısı da görülebiliyor.
Çin’de 2023 yılında yayımlanan bir araştırma, 1,3-D solunmasına bağlı olduğuna inanılan ilk ölüm vakasını rapor etti. Araştırmada, iyi havalandırılmayan bir ortamda kimyasala kısa süre maruz kalan 50 yaşındaki bir seracının bir haftadan uzun süre sonra böbrek yetmezliği ve beyin şişmesi nedeniyle hayatını kaybettiği aktarıldı.
1,3-D’nin şu anda 40 ülkede yasaklı olduğu belirtiliyor. Buna karşın Kaliforniya’da yetkililer, kimyasalın kullanımını tamamen durdurmak yerine maruziyeti azaltmaya odaklanan bir düzenleme yaklaşımı benimsediklerini savunuyor.
Düzenleyiciler ve eleştiriler
Kaliforniya’nın Pesticide Regulation birimi, 2024’te yürürlüğe giren kurallarla yerleşim alanlarındaki çevreyi korumak için set-back mesafeleri getirdiklerini, toprağa daha derin enjeksiyon zorunluluğu ve yeni örtüleme yöntemleriyle gaz salımını azaltmayı hedeflediklerini açıkladı. Kurum sözcüsü, bu yöntemlerin kullanım düzeylerini korurken toplam emisyonları düşürebileceğini söyledi.
Buna karşı çıkan çevre ve işçi hakları savunucuları ise kuralların hedefini tutturamadığını savunuyor. Kaliforniya genelindeki kamu yararı gruplarını bir araya getiren koalisyonun kampanya direktörü, yeni düzenlemelere rağmen 1,3-D kullanımının arttığını ve kuralların başarısız olduğunu dile getirdi.
Kar amacı gütmeyen bir hukuk ve iş sağlığı kuruluşunda çalışan bir uzman da Delhi’deki hava verilerini inceleyerek 2025’in ilk üç çeyreğinde havadaki ortalama 1,3-D seviyesinin, 2024’ün aynı dönemine göre yüzde 30 yükseldiğini saptadı. Aynı uzman, düzenlemelerin asıl amacının kullanımı değil, emisyonu azaltmak olduğunu ancak sonuçların bunu karşılamadığını söyledi.
Tarım işçileri ve onlara destek veren topluluklar, yıllardır dava süreçleri, medya kampanyaları ve protestolarla düzenleyicilere baskı yapıyor. Şubat ayında yeniden mahkemeye başvuran gruplar, kurumun işçileri ve halkı "toksik ve kanser yapıcı fumiganta" karşı koruma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürdü.
Çift sistem, tek kimyasal
Kaliforniya’da aynı kimyasal için iki ayrı güvenlik seviyesi bulunuyor. 2024’te yerleşim çevresindeki bystander riski için ayrı bir eşik getirildi, 2026’nın başında ise iş çevresindeki maruziyeti hedefleyen başka bir kural yürürlüğe girdi. Eleştirmenlere göre bu ikili yapı, tarlalara bitişik yaşayan ve çalışan tarım topluluklarının çocukluktan yaşlılığa kadar daha yüksek risk altında olmasını tam olarak hesaba katmıyor.
Mahkemeye sunulan savunmada, her iki düzenlemenin de yetkililerin yasal koruma yükümlülüklerini karşılamadığı ve halk sağlığını yeterince korumadığı savunuldu. Bu arada daha önceki sistemde geçerli olan ilçe bazlı yıllık üst sınır, ocak ayına kadar mahkeme kararıyla yürürlükte kaldı.
Eyalet kayıtları, Kern County’deki bir township’in eski yıllık üst sınırı zaten aştığını, Kern ve Merced’deki birkaç township’in ise yılın ilk çeyreğinde bu sınıra yaklaşmış olduğunu gösteriyor. Kurum sözcüsü, artışın Kern County’de üzüm bağları ve meyve bahçelerinde alışılmadık ölçekte yapılan yeniden ekim çalışmalarıyla bağlantılı olduğunu belirtti.
Yetkililer, yüksek kullanım görülen alanları izlediklerini ve anlamlı sonuç çıkarabilmek için tam yıl verisini beklemek gerektiğini söylüyor. Buna karşın topluluklar, yıllardır süren tartışmanın merkezinde kalan 1,3-D için daha sıkı koruma talep etmeyi sürdürüyor.
Kurul, 2024’te sürdürülebilir zararlı yönetimini hızlandırmaya dönük bir plan da yayımlamış ve pestisitlerin insan sağlığı ile çevre üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmayı ana hedeflerden biri olarak açıklamıştı. Ancak son veriler, bu hedefle sahadaki kullanım eğilimi arasındaki farkın büyüdüğünü gösteriyor.