- BIST10011.220-%3,08
- DOLAR49,60+%0,05
- EURO55,68+%0,11
- GRAM ALTIN6.470,44-%2,18
- FAİZ%36,00-1,00
- BİTCOİN81.035-%3,56
- 22 Ekim 202618°
- BIST10011.220-%3,08
- DOLAR49,60+%0,05
- EURO55,68+%0,11
- GRAM ALTIN6.470,44-%2,18
- FAİZ%36,00-1,00
- BİTCOİN81.035-%3,56
- 22 Ekim 202618°
Kaliforniya’da zor durumdaki hastalara ısrarlı destek modeli
Kaliforniya’da CARE Court, ağır psikotik bozukluğu olan kişileri barınma, tedavi ve izlemeye yönlendirmeyi amaçlıyor. Orange County örneği, uzun soluklu...
Kaliforniya’da ağır ruh sağlığı sorunları yaşayan kişilere yönelik CARE Court programı, klasik bir mahkeme sürecinden çok, ısrarlı takip ve destek temelli bir müdahale olarak öne çıkıyor. Programın amacı, ağır psikotik bozukluğu olan kişileri hapishane, vesayet ya da ölüm gibi uç sonuçlara sürüklenmeden önce barınma, ilaç ve tedaviyle buluşturmak.
Orange kentinde yaşayan Janina Estrada, yıllardır şizofreni, bağımlılık, diyabet, evsizlik ve psikiyatrik krizlerle mücadele eden 42 yaşındaki oğlu Jimmy Barela için bu programın bir dönüm noktası olmasını umdu. Estrada, bir Şükran Günü gecesi yağmur altında oğlunu aradı; onun çoğu zaman Jack in the Box’ın arkasındaki çöp konteynerinin çevresinde uyuduğunu söyledi.
Estrada, 2023 yılının ekim ayında başlatılan CARE Court’a kendi başvurusunu yaptı. Kısa süre içinde Orange County’de görev yapan iki davranış sağlığı uzmanı Juan Banda ve Chauncey Bowie, Barela’nın dosyasına atandı. Estrada, bu iki ismin ilgisi olmasaydı oğlunun bugün hayatta olmayacağını düşündüğünü söyledi.
Israrla kapı çalan ekip
Programın en dikkat çekici yönü, ağır psikotik bozukluğu olan kişilere yaklaşım biçimi oldu. Saha çalışanları, hastalığının farkında olmayan, kurumlara güvenmeyen ya da en sıradan selamlaşmayı bile tehdit gibi algılayabilen kişilerle güven kurmaya çalışıyor.
Orange’daki Hub Resource Center’ın önünde büyük harflerle yazan "Hope Happens Here" sloganı, bu yaklaşımın merkezindeki anlayışı yansıtıyor. Banda, bazı danışanlarını önce buraya getirip duş aldırdığını, ücretsiz yemek ve çamaşır imkânı sunduğunu anlattı. Ona göre ilişki, mahkeme çağrısıyla değil, ihtiyaçları sorarak başlıyor.
Orange County’nin CARE modeli, yasal çerçeve izin verse de zorlayıcı yöntemler yerine gönüllülüğe dayalı bir çizgi benimsiyor. Yetkililer, bir kişinin tekrar tekrar reddetmesine ya da yeniden nüksetmesine rağmen ziyaretleri sürdürmeyi tercih ediyor.
Orange County Health Care Agency Direktörü Veronica Kelley, uzun vadeli değişim için baskının işe yaramadığını söyledi. Kelley’ye göre kişi barınma imkânına sahip olduğunda güvenin oluşması yaklaşık 20 ziyaret, evsiz olduğunda ise neredeyse 40 ziyaret sürebiliyor. Güven kurulduktan sonra ise hastaların büyük bölümünün gönüllü tedaviye geçtiğini belirtti.
Jimmy Barela’nın uzun yolu
Jimmy Barela’nın geçmişi, programın hem umut veren hem de zorlayıcı yanını gösteriyor. Eskiden diş asistanı ve kamyon şoförü olarak çalışan Barela evlenmiş, iki çocuk büyütmüş; ancak yıllar içinde barınaklar, hastaneler, hapishane ve kalıcı olmayan vesayet süreçleri arasında gidip gelmişti. Polis ve kriz ekipleri ise genellikle şiddet göstermediği sürece devreye girmiyordu.
CARE öncesinde Estrada, oğlunun yardım için aradığında sürekli farklı kişilerle konuşmak ve her seferinde baştan başlamak zorunda kaldığını anlattı. Bir kriz sırasında oğlunun akan trafiğe koştuğunu, polisin ise ona trafik cezası kestiğini söyledi. Estrada, bu durumun aile için ayrıca büyük bir yük oluşturduğunu dile getirdi.
Banda ve Bowie, Barela ile ilk kez bir Arco benzin istasyonunda karşılaştıklarında durumun çok kırılgan olduğunu, bu nedenle onu hemen hastaneye yatırdıklarını anlattı. Sonrasında Barela bir ay boyunca onlarla konuşmadı. Buna rağmen ekip, altı ay boyunca motel, barınak ve yarı yolda yaşam evi gibi farklı seçenekler sunarak güven inşa etmeye çalıştı.
Süreç kolay ilerlemedi. Barela, sokağa çıkış saatlerini kaçırdı, yeniden madde kullanımına döndü ve zaman zaman uzaklaştı. Ancak antipsikotik ilaçları düzenli kullanmaya başladıktan sonra düşüncelerinin toparlanmaya başladığı aktarıldı. İmza atıp bakım anlaşmasını kabul etmesi ise dört ayı buldu.
Bugün Barela, bir yarı yolda yaşam evinde kalıyor. Zaman zaman sahile ve beyzbol maçlarına gittiğini söylüyor. 2026 yılının ocak ayında Orange County’nin ikinci CARE Court mezunu oldu. Annesi, bu noktaya CARE Court olmadan gelinemeyeceğini düşünüyor.
İlçe için yeni ama maliyeti yüksek bir yol
CARE Court aynı zamanda hapse gönderme ve vesayet altına alma seçeneklerine karşı bir alternatif olarak işliyor. Banda, bir kişinin ruhsal hastalığı nedeniyle suç işlemesi durumunda programın devreye girerek tedavi sağlayabildiğini, aksi durumda cezaevi sürecinin öne çıktığını söyledi.
Yine de sistemin çelişkileri sürüyor. Eleştirmenler, yargı gölgesinde yürüyen bir modelin tamamen gönüllü sayılamayacağını savunuyor. Aileler ise programın bazı durumlarda hayati tehlike altındaki kişilere yetişmekte yavaş kaldığını düşünüyor.
Kaliforniya’da ağır ruh sağlığı sorunlarıyla nasıl baş edileceği tartışması onlarca yıldır kurumsallaşma, kurumdan uzaklaşma, baskı ve ihmal arasında gidip geliyor. 1950’lerden bu yana istem dışı psikiyatrik tedavi kriterleri giderek daraltıldı. Bunun sonuçları, eyaletin büyük kentlerindeki çadır kamplarında ve sokakta görünür hale geldi.
Vali Gavin Newsom, 2019’da göreve geldikten sonra evsizlik ve ruh sağlığı krizlerini eyalet önceliği olarak ele alacağını söylemiş, CARE’ı da desteklemişti. Ancak son dönemde, programın Orange County’de yavaş yayılmasını eleştirdiği aktarıldı.
Kelley ise daha büyük sorunun yapısal olduğunu düşünüyor. İlçenin hizmet sunabildiğini, fakat konut sıkıntısını, finansman açığını ve kamu ile özel bakım arasındaki kopukluğu tek başına çözemediğini söylüyor. CARE Court’u, personel için ayrıca kaynak ayrılmadan yürütülmek zorunda kalan bir yük olarak tanımlıyor ve yıllık maliyetin yaklaşık 4 milyon dolar olduğunu belirtiyor.
Böylece yasa yeni bir kapı açsa da, o kapıdan içeri girecek yolu hâlâ yerel yönetimlerin kendi imkânlarıyla kurması gerekiyor. Orange County’deki deneyim, ağır ruh sağlığı krizlerinde tek başına yasanın değil, sabır, temas ve sürdürülebilir kaynakların da belirleyici olduğunu gösteriyor.
Ally Daily'ten Haberdar Olun
Özel haberler, gelişmeler ve duyurular hakkında bilgi almak için abone olun. Sizi bilgilendireceğiz.
Kaydolarak Gizlilik Politikamızı kabul etmiş olursunuz
