ABD Başkanı Donald Trump’ın Vladimir Putin’le yaptığı dizel anlaşması denizde sorunlarla karşılaşıyor. Rus dizelini ABD’nin doğu kıyısına götürmek üzere yola çıkan üç tankerden ikisi rotasını değiştirdi. Financial Times’ın çarşamba günkü haberine göre, Amerikalı alıcılar eleştirmenlerin yasal olarak ithal edilemeyeceğini söylediği yüklerden uzak duruyor.
Financial Times’a konuşan Kpler analisti Matt Smith, "ABD’ye gitmekte olan üç Rus dizel yükünden ikisi artık başka noktalara yöneldi" dedi. Hong Kong mülkiyetindeki ve Sierra Leone bayrağı taşıyan Leruo, sinyalini Brezilya olarak değiştirdi. Rusya bayraklı Talisman ise Akdeniz’e geçti ve sevkiyat dilinde yükün teyit edilmiş bir alıcısı veya limanı olmadığını belirten "talimat bekliyor" ibaresiyle Cezayir açıklarında bekliyor. Her iki gemi de Batı yaptırımları kapsamında.
Üçüncü gemi, Malta bayraklı Agioi Fanendes, Rusya’nın Baltık’taki Primorsk limanında yaklaşık 40 bin metrik ton dizel yükledi ve New York’a doğru ilerlediğini bildiriyordu. Gemi artık "talimat bekliyor" ibaresini kullanıyor. Smith, geminin "düzenleyici, yasama ve yaptırım sorunları" nedeniyle rotasını değiştirebileceğini söyledi.
İlk alıcı olmak isteyen yok
En büyük caydırıcı unsur hukuki belirsizlik. Hazine Bakanlığı’nın 9 Ekim’de yayımladığı 135 sayılı Genel Lisans, Rusya menşeli dizelin satışına, teslimatına, gemiden boşaltılmasına ve ithalatına 7 Nisan 2027’ye kadar izin veriyor. Hazine Bakanlığı da bunun federal yasalara uygun olduğunu belirtiyor. Eleştirmenler ise 2022 tarihli Rus Petrolü İthalatını Sona Erdirme Yasası’nın yakıtı hâlâ yasakladığını ve bu yasağın Kongre olmadan kaldırılamayacağını savunuyor.
New Jersey Valisi Mikie Sherrill, 2 Kasım’da eyaletindeki liman ve terminal işletmecilerini, "şu anda ABD’nin doğu kıyısına gitmekte olan yasa dışı Rus yakıtını satın almanın veya boşaltmanın" "hem hukuki hem de cezai açıdan ağır yaptırımlara" yol açabileceği konusunda uyardı.
Senato Dış İlişkiler Komitesi’nin kıdemli Demokrat üyesi New Hampshire Senatörü Jeanne Shaheen, altı büyük Wall Street bankasından ve Houston, Corpus Christi, Beaumont ile New York-New Jersey limanlarından Rus dizeliyle bağlantılı kayıtları korumalarını isteyen iki partili bir mektuba öncülük etti. Maryland Temsilcisi Jamie Raskin, sektör gruplarını ithalatçıların 20 yıla kadar hapis cezasıyla karşılaşabileceği konusunda uyardı.
Büyük bir açığa küçük bir çözüm
Beyaz Saray anlaşmayı pompa fiyatlarında rahatlama sağlayacak bir adım olarak sundu. Trump, anlaşmayı açıkladığında Truth Social’da, "Amerikalılar, özellikle de Büyük Çiftçilerimiz, Hayvancılarımız ve Kamyoncularımız için daha düşük fiyatlar en büyük önceliğimdir" diye yazdı ve hemen 300 bin tondan fazla Rus dizeli, kasım ayında 500 bin ton ve sonrasında 1 milyon ton gönderileceğini taahhüt etti.
Ancak rahatlama gelmedi. Enerji Bilgi İdaresi’ne göre otoyol dizelinin ulusal ortalama fiyatı 2 Kasım haftasında galon başına 6,29 dolardı; bu rakam bir yıl öncesine göre 2,54 dolar daha yüksek. İran savaşı sırasında Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması küresel arzı sıkıştırıyor. Financial Times, ABD’nin dizel stoklarının yirmi yılı aşkın süredir ilk kez 100 milyon varilin altına düştüğünü bildirdi. Ukrayna’nın yaptırımlar özel temsilcisi Vladyslav Vlasiuk, ilk yükün ABD’nin iki saatten az tüketime denk geleceğini tahmin etti.
Mücadele Demokratların kontrolündeki Kongre’ye taşınıyor
Trump anlaşmayı, Demokratların her iki kanadı da kazandığı ara seçimlerden bir aydan kısa süre önce açıkladı. The Telegraph, anlaşmanın dizel maliyetlerinden etkilenen kırsal bölgelerde Cumhuriyetçilere yardımcı olmuş görünmediğini belirtti. Her iki partiden 12 senatör daha önce başkandan anlaşmadan vazgeçmesini istemiş ve mektupta "bu anlaşma hasmımıza bir hediye, müttefiklerimize ise ihanettir; iptal edilmelidir" ifadelerine yer vermişti. Senatörler ayrıca anlaşmanın "yakıt fiyatları üzerinde ihmal edilebilir bir etkisi" olacağını yazmıştı.
CNN’in haberine göre, Senato Dış İlişkiler Komitesi, Demokratların ocak ayında kontrolü devralmasının ardından yürütülecek denetim soruşturmaları öncesinde bankalara, liman işletmecilerine ve sürece dahil şirketlere belgeleri korumaları talimatını verdi. Enerji Bakanı Chris Wright, yeni sevkiyatları Moskova’nın tutumuna bağladı. Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov ise perşembe günü anlaşma kapsamındaki dizelin tamamının "alıcı bulmasının garanti olduğunu" söyledi.
Fotoğraflar: Paul Harrison/Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0); Marcel Coster/MarineTraffic via Clash Report; DanTD/Wikimedia Commons (CC BY 4.0)
