Birleşmiş Milletler'in COP31 olarak bilinen iklim konferansı, Türkiye'nin Akdeniz kıyısındaki Antalya'da pazartesi günü başladı. Washington, üst üste ikinci yıl müzakere masasında yer almıyor. Başkan Donald Trump'ın ABD'yi Paris Anlaşması'ndan ikinci kez çekmesinin ardından Trump yönetimi, 20 Kasım'a kadar sürecek görüşmelere federal bir heyet göndermiyor.
Bu durum Antalya'daki Amerikan varlığını valilere, belediye başkanlarına, eyalet yetkililerine ve Kongre üyelerine bırakıyor. ABD eyaletlerini, şehirlerini, şirketlerini ve Paris Anlaşması'nın hedeflerine bağlı kalmayı sürdürdüklerini belirten kurumları bir araya getiren America Is All In koalisyonu kapsamında bir alt ulusal yönetimler heyeti konferansa katılıyor. Bunlara, partiler üstü bir düşünce kuruluşu olan Sustainable Energy and Environment Coalition (SEEC) Institute tarafından oluşturulan 19 üyeli Kongre heyeti de eşlik ediyor.
Geziyi duyuran Illinois Demokrat Temsilcisi Sean Casten, milletvekillerinin konferansta "önemli bir diplomatik işlev" üstleneceğini söyledi. Casten, Demokratların ara seçimlerde elde ettiği kazanımların ardından Euronews'e yaptığı açıklamada, "Amerika'nın sözünü söylediğini" iletmenin "gerçek bir değeri" olduğunu belirtti.
Masada kimler var
Dünyanın geri kalanı konferansa yoğun katılım gösteriyor. Türkiye Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Birleşmiş Milletler İklim Sözleşmesi'nin 196 tarafı ile Avrupa Birliği'nin katıldığı konferansa 102 ülkenin lideri ve 300'den fazla bakanın katılımını teyit ettiğini açıkladı. Birleşmiş Milletler, Dünya Bankası, Avrupa Komisyonu, OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı liderler düzeyinde konferansa katılıyor. Çin Dışişleri Bakanlığı da Devlet Başkanı Şi Cinping'in özel temsilcisi olarak Cumhurbaşkanı Yardımcısı Han Zheng'in katılacağını duyurdu.
COP31, geçen yıl Brezilya'nın Belém kentindeki görüşmelerde varılan güç paylaşımı düzenlemesi kapsamında yürütülüyor: Türkiye konferansa ev sahipliği yapıyor ve dönem başkanlığını üstleniyor; Avustralya'nın iklim değişikliği ve enerji bakanı Chris Bowen ise resmi müzakerelere başkanlık ediyor. COP31 Başkanı ve Türkiye'nin Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, açılış hazırlıkları kapsamında pazar günü Bowen ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Başkanı Simon Stiell ile heyetlerinin katıldığı üçlü bir toplantı gerçekleştirdi.
Toplantı, müzakerecilerin başlangıcın zorlu geçme ihtimaline karşı hazırlık yaptığı sırada düzenlendi. Climate Home News, Afrika ülkelerinin uyum finansmanı ve ticaret de dahil olmak üzere gündeme ek maddeler alınmasını istediğini ve Avustralya'nın açılış genel kurulunda gündem tartışması yaşanmaması için çalıştığını bildirdi.
Para ve metan
Amerikalı gözlemciler açısından önümüzdeki iki haftada iki konu öne çıkıyor. İlki para. Müzakereciler, 2024'te Bakü'de kabul edilen ve gelişmekte olan ülkelere 2035'e kadar yılda en az 300 milyar dolar sağlanmasını öngören finansman hedefinin nasıl karşılanacağını göstermeleri ve geçen yıl Belém'de verilen uyum finansmanını 2035'e kadar en az üç katına çıkarma sözünü somutlaştırmaları yönünde baskı altında. Finans ve ticaret, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan ile Bundesbank Başkan Yardımcısı Sabine Mauderer'in iklim finansmanı için dijital ödeme altyapısının ele alınacağı bir panelde konuşmasının beklendiği 13 Kasım'da ayrı bir gündem başlığı olacak.
İkinci konu ise metan. Konferansın Sıfır Atık Günü olan 11 Kasım'da liderlerin, atıklardan kaynaklanan metan emisyonları konusunda Döngüsellik Bilgi Paylaşım Ağı ile birlikte Küresel Üst Düzey Diyalog başlatması bekleniyor. Climate Home News'in bildirdiğine göre Türkiye ayrıca elektriğin küresel nihai enerji kullanımındaki payını bugün yaklaşık yüzde 23-24 düzeyinden 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı amaçlayan bir elektrifikasyon taahhüdünü destekliyor; Avustralya da imzacılar arasında yer alıyor.
Kurum'un açılıştan bir gün önce "COP31'e sadece birkaç saat kaldı. Hazırız" başlığıyla yayımladığı bu videoda akredite katılımcılar konferans alanını geziyor, konferansın COPArt projesi kapsamında kurulan sanat galerisini ziyaret ediyor ve kubbeli tropikal bahçede dolaşıyor. Havadan çekilen görüntülerde ise Antalya Expo kulesi ile halka açık Yeşil Bölge görülüyor.
“Uygulama COP'u”
Türkiye, dünyada hedef eksikliğinden çok uygulama eksikliği bulunduğunu savunarak konferansı "uygulama COP'u" olarak tanımlıyor. Zirve öncesinde Kurum, Paris Anlaşması'nın 1,5 derece hedefinin gerçekleştirilmesinin artık zor göründüğünü söyledi ve önceki tüm COP başkanlarıyla birlikte basının karşısına çıkarak ortak bir çağrı yapma sözü verdi. Kurum, bunun görüşmeler tarihinde bir ilk olacağını belirtti.
Dönem başkanlığının 10 maddelik eylem gündeminde sıfır atık, temiz enerji ve elektrifikasyon, gıda güvenliği, iklim dirençli şehirler, ulusal iklim projelerini finansman sağlayıcılarla buluşturan İklim Uygulama Köprüsü, yeşil sanayileşme, gençlik ve eğitim, okyanuslar ve denizler, iklimi biyoçeşitlilik ve çölleşmeyle ilişkilendiren "Rio sinerjisi" ile dirençli sağlık sistemleri yer alıyor. Sağlık, COP tarihinde ilk kez ayrı bir eylem alanı olarak ele alınıyor. Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, pazartesi günkü programın gıda, tarım ve sağlığa ayrıldığını, Mavi Bölge'de sağlık konusunda dört üst düzey panel düzenleneceğini söyledi.
Sırada ne var
Siyasi açıdan en önemli gün konferansın ortasında yaşanacak. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 11 Kasım Çarşamba günü Antalya Liderler Zirvesi'nin açılışını yapacak ve toplantı 12 Kasım'a kadar sürecek. Türkiye Dışişleri Bakan Yardımcısı Berris Ekinci'nin eylül ayında yaptığı açıklamaya göre Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres ve Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, Erdoğan'la birlikte açılış konuşmaları yapacak. Yeşil Bölge'de her gün enerji ve ulaşımdan 17 Kasım'daki okyanuslar ve doğaya kadar farklı bir tema ele alınacak; son müzakereler ise 20 Kasım'da Mavi Bölge'de yapılacak.
Antalya'nın doğusundaki eski Expo 2016 alanında kurulan konferans merkezi 1,1 milyon metrekarelik bir alanı kapsıyor. Resmi görüşmelerin yapıldığı ve Birleşmiş Milletler tarafından işletilen Mavi Bölge'ye yaklaşık 100 bin kişinin gelmesi beklenirken, Türk yetkililer halka açık Yeşil Bölge'yi 1,5 milyon kişinin ziyaret etmesini öngörüyor. 154 ülkeden 45 binden fazla gönüllü akredite edildi. Anatolia adını taşıyan en büyük genel kurul salonu 1.794 kişi kapasitesine sahip.
Kapak: COP31 Türkiye. Fotoğraflar: COP31 Türkiye, Anadolu Ajansı. Video: Murat Kurum
