ABD Dışişleri Bakanlığı ve Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanlığı'nın ortak açıklamasına göre, Washington yönetimi Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) Gavi aşı ittifakı üzerinden hükümet fonu sağlamayacağını teyit etti. Açıklamada bu adımın, Başkan Donald Trump'ın Sağlık Bakanı Robert Kennedy Jr. ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio'ya verdiği 'yeniden ABD desteği için Gavi ile reform müzakereleri yürütme' talimatıyla uyumlu olduğu belirtildi.
ABD'nin Gavi'ye fon sağlamasının yeniden başlatılması için baskı yapan Cumhuriyetçi Senatör Susan Collins, DSÖ'nün ittifaktan dışlanması kararını memnuniyetle karşıladı. Dışişleri Bakanlığı'na göre Gavi, yönetim kurulu ve ortak ülkelerle işbirliği içinde cıva içeren aşıları cıva içermeyen alternatiflerle değiştirme yönünde çalışmayı kabul etti.
Trump'ın DSÖ ile tarihi gerilimi
Trump yönetiminin son hamlesi, 2020'de başlayan bir gerilimin devamı niteliğinde. O dönemde Trump, DSÖ'nün koronavirüs salgınını ele alış biçimini gerekçe göstererek örgüte fon akışını geçici olarak durdurmuş ve DSÖ'nün Çin'in virüsle ilgili 'dezenformasyonunu' yaydığını iddia etmişti. 2019'da ABD, DSÖ'nün en büyük bağışçısı konumundaydı ve 400 milyon doların üzerinde katkı sağlayarak bütçenin yaklaşık yüzde 15'ini karşılamıştı.
Ocak 2021'de dönemin Başkanı Joe Biden, Trump'ın kararlarını tersine çevirerek ABD fonlarını yeniden sağlamış ve DSÖ'den çekilme sürecini durdurmuştu. Ancak Trump, ikinci döneminin ilk günü olan 20 Ocak 2025'te ABD'nin DSÖ'den çekileceğini açıklamış ve katkı paylarını askıya almıştı. Uzmanlar, bu emirlerin stratejik konumlanmadan ziyade ideolojik bir tutumu yansıttığını belirtiyor.
DSÖ, üye ülkelerin ödediği temel işletme fonları ve çeşitli ortaklardan gelen gönüllü katkılarla finanse ediliyor. Yaklaşık 3,4 milyar dolarlık bütçesi, 2023'te 9,3 milyar dolar çekirdek fon alan ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'nin (CDC) yaklaşık üçte biri seviyesinde.
DSÖ fonları, özellikle sağlık hizmetlerini yurt içinde sağlamakta zorlanan ülkelerde çocuk felci, tüberküloz, HIV, sıtma, kızamık gibi hastalıkların önlenmesi ve tedavisine yönelik programları destekliyor. Ayrıca Gazze, Sudan, Demokratik Kongo Cumhuriyeti gibi çatışma bölgelerindeki sağlık acil durumlarına da müdahale ediyor.
Maria Nica / Editor
