Alabama’da federal bir yargıç, ölüm cezasına çarptırılan Jeffrey Lee’nin nitrojen gazıyla idam edilmesini kalıcı olarak durdurdu. Kararda, bu yöntem ABD Anayasası’nın zalim ve olağandışı ceza yasağını ihlal ediyor değerlendirmesi yapıldı.
U. S. District Judge Emily C. Marks, salı günü verdiği kararla eyaletin Lee’yi nitrojen gazı kullanarak infaz etmesini yasakladı. Karar, temyiz mahkemesinin yöntemle ilgili önceki tespitini bozmasının ardından birkaç saat içinde geldi.
Mahkemenin gerekçesi
Marks, 11. Bölge Temyiz Mahkemesi’nin yöntemin "ciddi zarar riski" taşıdığı yönündeki değerlendirmesine atıf yaptı. Üç yargıçtan oluşan heyet, Alabama’nın nitrojen hipoksisi protokolünde bilincin kaybı için geçebilecek yaklaşık üç dakikalık sürenin, yaşanması muhtemel acı dikkate alındığında "katlanılamaz" olduğunu belirtti.
Yargıç, Lee’nin dosyadaki delillerle bu protokolün Sekizinci Değişiklik’i ihlal eden zalim ve olağandışı bir ceza oluşturduğunu yeterli ağırlıkta ortaya koyduğunu yazdı. Böylece mahkeme, yalnızca nitrojen gazı yöntemine karşı geçici değil, kalıcı bir engel getirmiş oldu.
Alabama’nın diğer infaz seçenekleri
Karar, Alabama’nın Lee’yi başka bir yöntemle infaz etmesini engellemedi. Eyaletin yasal olarak tanınan iki başka yöntemi daha bulunuyor: zehirli iğne ve elektrikli sandalye.
Marks, Lee’nin bu yöntemlerin kullanılmasını da yasaklayan bir ihtiyati tedbir hakkına sahip olmadığını belirtti. Kararda ayrıca, Lee’nin tercih ettiği infaz yöntemi olarak kurşuna dizilmeyi önerdiği aktarıldı ve mahkemenin, mahkûmların itiraz ettikleri yönteme karşı alternatif sunmaları gerektiği hatırlatıldı.
İnfaz takvimi ve hukuki süreç
Jeffrey Lee, perşembe günü infaz edilmek üzere planlanmıştı. Karar, bu takvimi nitrojen gazı açısından durdurmuş oldu.
Alabama Başsavcısı Steve Marshall’ın ofisinin kararı temyize götürdüğü yeni bir mahkeme başvurusunda yer aldı. Eyalet yetkilileri ise yöntemin anayasaya uygun olduğunu savunmayı sürdürüyor.
Dava, nitrojen gazıyla infaz yönteminin federal düzeyde daha yüksek mahkemelerin önüne gitmesine de zemin hazırlıyor. Kararda, bu konuda nihai sözü U. S. Supreme Court’un verebileceği değerlendirmesi de yer aldı; zira mahkemenin, bir eyaletin infaz yöntemini anayasaya aykırı bulan bir karar verdiği daha önce görülmemiş durumda.
Nitrojenle infaz tartışması
Alabama, nitrojen gazını infaz yöntemi olarak Ocak 2024’te kullanmaya başladı. Bu yöntemle ilk idam edilen kişi, Kenneth Eugene Smith oldu.
Uygulama, mahkûmun yüzüne bir solunum maskesi takılması ve solunabilir havanın saf nitrojenle değiştirilmesi esasına dayanıyor. Karşıtları bu yöntemin insanlık dışı ve işkence niteliğinde olduğunu savunuyor.
Columbia University Law School’dan Prof. Bernard Harcourt, üç dakikalık bilinçli boğulmanın işkence olduğunu söyledi ve bu durumun anayasayı, hatta uluslararası hukuku ihlal edeceğini savundu. İnfazlara ruhani danışman olarak katılan Rev. Jeff Hood ise kararın bu sert yöntemin ülke genelinde çöküşünün başlangıcı olmasını dilediğini belirtti.
Lee’nin geçmiş dosyası
Jeffrey Lee, Atmore’daki Holman Correctional Facility’de tutuluyor. Lee, 12 Aralık 1998’de bir rehinci dükkanındaki soygun sırasında Jimmy Ellis ve Elaine Thompson’ı öldürdüğü gerekçesiyle iki ayrı ağır cinayet suçundan mahkûm edildi.
Savcılara göre Lee, Jimmy’s Pawnshop’a kısa namlulu av tüfeğiyle girdi ve dükkanın sahibi Ellis ile iş yerinde çalışan Thompson’a ateş etti. Jüri, Lee’nin ömür boyu hapis cezasına çarptırılmasını 7-5 oyla destekledi; ancak bir yargıç bu öneriyi aşarak ölüm cezası verdi.
Alabama daha sonra, yargıçların ölüm cezası davalarında jürinin ceza önerisini geçersiz kılmasına izin veren uygulamayı sona erdirdi. Karar, hem eyaletin infaz politikasını hem de nitrojen gazı yöntemine yönelik hukuk mücadelesini yeniden gündemin merkezine taşıdı.
