Diploma denkliği (credential evaluation)

ABD'de Türkiye'de aldığınız diplomayı "tanıyan" tek bir federal kurum yoktur. Diplomanızı, başvurduğunuz okul, işveren, eyalet meslek kurulu ya da göçmenlik makamı kendi amacına göre değerlendirir. Çoğu zaman sizden özel bir değerlendirme kuruluşundan "credential evaluation" raporu ister. Bu sayfa kimin karar verdiğini, rapor türlerini, Türkiye'den hangi belgeleri hazırlayacağınızı, ücret ve süreyi ve sık yapılan hataları anlatır.

• Okula başvuruyorsanız: okul. Kabul ofisine sorun. Okulların çoğu kendisi değerlendirir, bazıları değerlendirme kuruluşuna yönlendirir.
• İşe başvuruyorsanız: işveren. İnsan kaynakları bölümüne sorun. Bazı işverenler belirli bir kuruluşun raporunu ister.
• Lisanslı bir meslek yapacaksanız: çalışacağınız eyaletin meslek kurulu. Değerlendirmeyi kurul, genel bir kuruluş ya da mesleğe özel bir kuruluş yapar. Bkz. 5.7 Lisanslı meslekler.
• Vize ya da green card için: federal göçmenlik makamları.
• ABD Eğitim Bakanlığı yabancı diplomaları değerlendirmez. Ona belge göndermeyin.

• Değerlendirmeyi özel, devlete ait olmayan kuruluşlar ücret karşılığı yapar.
• Bu kuruluşlar için federal bir düzenleme yoktur. ABD Eğitim Bakanlığı hiçbir kuruluşu ya da kuruluşlar derneğini önermez.
• Başvurduğunuz kurumun önerdiği kuruluşu seçin. Öneri yoksa kendiniz araştırırsınız.
• Bazı eyalet kurumları kuruluş şartı koyar. Örnek: California Öğretmen Yeterlilik Komisyonu (CTC), listesine yalnız NACES (National Association of Credential Evaluation Services) ya da AICE (Association of International Credential Evaluators) üyesi kuruluşları alıyor.
• Farklı kuruluşlar aynı diplomayı farklı değerlendirebilir.
• Kuruluşların çoğunda sonuca itiraz yolu vardır. Federal hükümetin itirazlarda rolü yoktur.

• Genel rapor (general report): diplomanızın ABD'de hangi dereceye denk geldiğini gösterir.
• Ders ders rapor (course-by-course): dersleri tek tek ABD sistemine göre değerlendirir.
  • Örnek: California'da öğretmenlik belgesi için yabancı dersler kullanılıyorsa, ders ABD'deki bir üniversitece kabul edilmiş olsa bile her zaman ayrıntılı, ders ders değerlendirme gerekir. Genel rapor yalnız 30 günlük acil vekil öğretmen izninde yeterli.
• Mesleğe özel değerlendirme: mühendislikte NCEES, hemşirelikte TruMerit (eski adıyla CGFNS), eczacılıkta NABP'nin yönlendirdiği kuruluş gibi.
• Hangi raporun gerektiğini başvurduğunuz kuruma sorun.

1. Raporu kimin istediğini ve hangi türü istediğini öğrenin. Kurumun önerdiği ya da onayladığı kuruluş listesine bakın.
2. Türkiye'den belgelerinizi toplayın:
   • diploma ya da mezuniyet belgesi
   • not dökümü (transkript)
   • yüksek lisans ve doktora için ayrıca o dereceye ait belgeler
   • Türkiye'de aldığınız bir öğretmenlik belgesi ya da meslek ruhsatı varsa onun kopyası
3. Kuruluşun belge şartlarını öğrenin. Örneğin California CTC'nin onayladığı kuruluşlar her durumda asıl, resmî belge ister. Belgeyi kimin, nasıl göndereceğini kuruluşa sorun.
4. Gerekiyorsa apostil aldırın. Türkiye'de apostil şerhini illerde valilik, ilçelerde kaymakamlık verir; adli belgeler için adliyeye gidilir. Bazı belgeler e-Apostil sistemiyle alınabilir. Ayrıntı: 1.10 Pasaport ve belgeler ve 11.4 Vekâletname, noter işlemleri, apostil.
5. İngilizce tercüme ekleyin. Kuruluşlar Türkçe belgelerin İngilizce tercümesini ister. Tercümenin şartını kuruluşa sorun.
6. Kuruluşa başvurun ve ücreti ödeyin. Raporu kimin göndereceğine dikkat edin:
   • New York'ta öğretmenlik için rapor, değerlendirme kuruluşu tarafından doğrudan eyalete gönderilmelidir. Başvurucunun kendi gönderdiği rapor kabul edilmez.
7. Raporu kontrol edin. Hatalı bulursanız kuruluşun itiraz yolunu kullanın.

• Ücreti kuruluş belirler. Tutar dosyanın karmaşıklığına ve sunduğunuz belgelere göre değişir.
• Örnek resmî ücret: NCEES'in mühendislik değerlendirmesi 400 $, yeniden değerlendirme 100 $.
• California CTC'nin onayladığı kuruluşların hepsi ek ücretle hızlı işlem sunuyor.
• Süre kuruluşa göre değişir. Belgelerin Türkiye'den gelmesi de süreye eklenir; işe ya da okula başvuru tarihinizden önce başlayın.

• H-1B için ABD lisans derecesi ya da denginin gerektiği işlerde denklik şu yollarla gösterilir:
  • yabancı diplomaları değerlendiren güvenilir bir kuruluşun eğitim değerlendirmesi
  • akredite bir üniversitede, eğitim ve iş deneyimine kredi vermeye yetkili bir yetkilinin değerlendirmesi
  • tanınmış denklik sınavlarının sonuçları
  • alandaki ulusal bir meslek kuruluşunun sertifikası
  • USCIS'in eğitim, uzmanlık eğitimi ve iş deneyimini birlikte değerlendirmesi
• 3'e 1 kuralı: USCIS'in değerlendirmesinde eksik her bir yıllık üniversite eğitimi için 3 yıl uzmanlık eğitimi ya da iş deneyimi gösterilir.
• Yüksek lisans denkliği: lisans derecesi ve ardından alanda en az 5 yıl deneyim.
• Denkliğe USCIS karar verir; değerlendirme raporu kullanılabilecek kanıtlardan biridir. H-1B için bkz. 2.4 Çalışma vizeleri; iş yoluyla green card için bkz. 3.4 İş yoluyla green card.

• Çalışacağınız eyaletin meslek kurulu: lisanslı mesleklerde değerlendirme şartının tek yetkili kaynağıdır. Kurulları CareerOneStop'un License Finder aracıyla bulabilirsiniz.
• California Öğretmen Yeterlilik Komisyonu (CTC): 651 Bannon Street, Sacramento, CA 95811 · Onaylı değerlendirme kuruluşları
• New York Eyalet Eğitim Dairesi (NYSED), Öğretmenlik Ofisi: Kabul edilen değerlendirme kuruluşları
• Türkiye'ye dönüşte denklik: YÖK ve MEB işlemleri için bkz. 6.7 Türkiye'ye dönüşte denklik.

• Başvurulan kuruma sormadan herhangi bir kuruluştan rapor almak.
• Ders ders rapor gereken yere yalnız genel rapor göndermek.
• Raporu kendisi göndermek; bazı kurumlar raporu yalnız kuruluştan kabul eder.
• Transkripti eksik ya da yalnız Türkçe göndermek.
• Değerlendirme raporunu "lisans" sanmak; rapor çalışma ya da meslek izni vermez.
• Türkiye'den belge istemeyi son haftaya bırakmak.

• Türkiye'deki 4 yıllık lisans diplomam ABD lisansına denk mi? Kararı başvurduğunuz okul, işveren ya da kurul verir. Değerlendirme kuruluşu bir görüş yazar.
• Değerlendirmeyi devlet mi yapıyor? Hayır. Özel kuruluşlar ücretle yapar; ABD Eğitim Bakanlığı değerlendirme yapmaz.
• Bir kuruluşun raporu her yerde geçer mi? Hayır. Her kurum kendi kabul ettiği kuruluşları belirleyebilir.
• Apostil şart mı? Kuruluşa ve kuruma göre değişir. Önce istenen belge listesini öğrenin.
• Raporu beğenmedim. Kuruluşun itiraz yolunu kullanabilir ya da başvurduğunuz kurumun kabul ettiği başka bir kuruluşa gidebilirsiniz.

• ABD Eğitim Bakanlığı – Yabancı yeterliliklerin tanınması
• ABD Eğitim Bakanlığı – Mesleğe göre lisans kurulları
• CareerOneStop – License Finder
• California CTC – Onaylı değerlendirme kuruluşları
• NYSED – Kabul edilen değerlendirme kuruluşları
• NCEES – Mühendislik diploma değerlendirmesi
• e-Apostil