Ev kiralama

Bu sayfa ABD'de ev ya da daire kiralayacaklar içindir. Kiracı hakları büyük ölçüde eyalet ve şehir kanunlarıyla belirlenir; ayrımcılık yasağı ise federaldir. Aşağıda başvuru ve kredi kontrolünü, depozito kurallarını, kira sözleşmesinde dikkat edilecekleri, kiracı haklarını ve şikâyet yollarını New York, New Jersey ve Florida'nın resmî rehberlerinden örneklerle bulacaksınız. Kredi geçmişi oluşturmak için bkz. 10.2 Banka hesabı açmak; kredi notu oluşturmak.

1. İlanı kontrol edin. Mümkünse evi görmeden sözleşme imzalamayın, para ödemeyin.
2. Başvuru yapın. Ev sahibi gelirinizi ve kira ödeme gücünüzü sorabilir. New Jersey'in resmî rehberine göre ev sahibi yetersiz gelir, aile için fazla küçük daire, imar kurallarını aşan kalabalık ya da kötü kredi geçmişi sebebiyle kiralamayı reddedebilir.
3. Kredi ve geçmiş kontrolü yapılır.
   • New York: kira sözleşmesinden önce kredi ve geçmiş kontrolü için alınabilecek en yüksek ücret 20 $'dır. Ev sahibi size raporun kopyasını ve kontrolü yapan şirketin faturasını vermek zorundadır; vermezse ücret alamaz. Son 30 gün içinde yaptırılmış kendi raporunuzu verirseniz ücret ödemezsiniz.
   • New York: ev sahibi, eski kiracı–ev sahibi davalarınıza bakarak başvurunuzu reddederse kanun reddin bu sebeple yapıldığını varsayar. Başsavcılığa şikâyet edebilirsiniz; ev sahibine 500–1.000 $ para cezası verilebilir.
   • Federal kural: ev sahibi kararını kısmen bile bir tüketici raporuna dayandırırsa size bunu bildirmek zorundadır. Bildirimde raporu veren şirketin adı, adresi ve telefonu, 60 gün içinde isterseniz ücretsiz rapor alma hakkınız ve itiraz hakkınız yazar.
4. Kira sözleşmesini (lease) okuyun. Aşağıdaki bölüme bakın.
5. Depozitoyu ödeyin, makbuz alın. Eyalet sınırları aşağıda.
6. Taşınmadan önce: 1978'den önce yapılmış, yatak odası olan ve 100 günden uzun kiralanacak konutlarda ev sahibi, sözleşmeden önce bildiği kurşunlu boya tehlikelerini açıklamak ve EPA'nın "Protect Your Family from Lead in Your Home" broşürünü vermek zorundadır.
7. Taşındıktan sonra yeni adresinizi 10 gün içinde USCIS'e bildirin. Bkz. 10.0 Yeni gelenler: ilk 30 gün kontrol listesi.

• New York Başsavcılığı'na göre sözleşmede en az şunlar yazmalı:
  • kiralanan yer
  • tarafların adları ve adresleri
  • kira tutarı ve ödeme tarihleri
  • kira süresi
  • kullanım şartları, tarafların hak ve yükümlülükleri
• Sözleşmedeki değişiklikleri iki taraf da parafla onaylamalı.
• Sözleşme açık ve anlaşılır dille, okunaklı puntoyla yazılmalı.
• Yaşanabilirlik garantisinden (warranty of habitability) vazgeçtiren madde geçersizdir.
• New York'ta 1 yıldan uzun sözlü kira anlaşması mahkemede uygulanamaz. Yazılı sözleşme yapın.
• Geç ödeme (New York): kira, son ödeme tarihinden 5 gün sonra gelirse geç sayılır. Geç ödeme ücreti en çok 50 $ ya da aylık kiranın %5'idir; hangisi düşükse.
• Kira artışı ve yenileme (New York, kira kontrolü olmayan daireler): ev sahibi kirayı %5'ten fazla artıracaksa ya da sözleşmeyi yenilemeyecekse yazılı bildirim yapar:
  • 1 yıldan az oturduysanız: 30 gün önce
  • 1–2 yıl oturduysanız: 60 gün önce
  • 2 yıl ya da daha fazla oturduysanız ya da 2 yıllık sözleşmeniz varsa: 90 gün önce
• New York City'de kira kontrollü (rent stabilized) dairelerde ayrıca yenileme hakkı ve artış sınırları vardır. Dairenin durumunu eyaletin konut dairesine (DHCR) sorabilirsiniz.

• New York
  • Depozito en çok 1 aylık kira kadar olabilir. Bu sınır yüzünden ev sahibi depozitonun yanında son ay kirasını da isteyemez.
  • 6 ya da daha fazla daireli binalarda depozito New York'taki faizli bir banka hesabına yatırılır; ev sahibi faizin depozitonun %1'i kadarını yönetim gideri olarak alabilir, gerisi sizindir.
  • Çıkıştan sonra 14 gün içinde depozito iade edilir. Kesinti varsa 14 gün içinde kalemli döküm verilir; verilmezse depozitonun tamamı iade edilir.
  • Çıkmadan önce ev sahibinden kontrol isteyebilirsiniz; kontrolde bulunabilirsiniz ve eksikleri giderme fırsatınız olur.
  • Ev sahibi kanunu kasıtlı çiğnerse depozitonun 2 katına kadar tazminat alabilirsiniz.
  • Bu iade kuralları kira kontrolü olmayan daireler içindir.
• New Jersey
  • Depozito en çok 1,5 aylık kira kadar olabilir. Son ay kirası gibi peşin ödemeler de bu sınıra dahildir.
  • Yıllık depozito artışı mevcut depozitonun %10'unu geçemez.
  • Depozito faizli hesapta tutulur.
  • Kira bitince 30 gün içinde depozito faiziyle, kesintiler düşülerek iade edilir. Kesintilerin kalemli listesi taahhütlü postayla gönderilir.
  • İade edilmezse haksız tutulan tutarın 2 katı için dava açabilirsiniz.
• Florida
  • Ev sahibi, depozitoyu nerede tuttuğunu sözleşmede ya da depozitoyu aldıktan sonraki 30 gün içinde yazılı bildirir.
  • Kesinti yapmayacaksa depozitoyu kira bitiminden sonraki 15 gün içinde iade eder.
  • Kesinti yapacaksa 30 gün içinde taahhütlü posta (ya da kanunda yazılı şartlarla e-posta) ile bildirir. Bildirime 15 gün içinde itiraz etmezseniz ev sahibi kesintiyi yapar ve kalanı size gönderir.
• Diğer eyaletler (Kaliforniya, Teksas, Illinois dahil): kurallar farklıdır. Eyaletinizin başsavcılığına ya da konut kurumuna bakın.

• Ayrımcılık yasağı (federal): Adil Konut Kanunu (Fair Housing Act) ırk, renk, din, cinsiyet, ulusal köken, aile durumu ve engellilik sebebiyle konut ayrımcılığını yasaklar. Ulusal köken, doğduğunuz ülke ya da atalarınızın geldiği ülke anlamına gelir.
• New York: ayrıca medeni hal, yaş ve diğer özellikler korunur. New York City'de göçmenlik statüsü sebebiyle ayrımcılık da yasaktır. Eyalet genelinde Section 8 dahil yasal gelir kaynağı sebebiyle ayrımcılık yasaktır.
• New Jersey: ulusal köken, soy, uyruk (nationality) ve yasal gelir kaynağı dahil birçok özellik korunur.
• Yaşanabilirlik garantisi (New York): yaşanabilir, güvenli ve temiz bir daire hakkınız vardır. Isıtma ve sıcak suyun düzenli verilmemesi ya da böcek sorununun giderilmemesi bu garantinin ihlalidir.
  • Çok daireli binalarda 1 Ekim–31 Mayıs arası ısıtma zorunludur. Gündüz dışarısı 55°F'nin (yaklaşık 13°C) altındaysa daire en az 68°F (yaklaşık 20°C); gece dışarısı 40°F'nin (yaklaşık 4°C) altındaysa en az 55°F olmalıdır.
• Ev sahibinin girişi (New York): ev sahibi makul bir süre önce haber vererek, makul saatte ve izninizle girebilir. Yangın ya da su baskını gibi acil durumlarda izinsiz girebilir.
• Misilleme yasağı (New York): iyi niyetle şikâyet ettiğiniz ya da kiracı derneğine katıldığınız için ev sahibi size misilleme yapamaz.
• Tahliye: New York'ta tahliye mahkeme yoluyla olur. Kiracıyı kilitleyerek dışarıda bırakmanın cezaları ağırlaştırıldı.
• Ayrımcılığa uğradığınızı düşünüyorsanız New York rehberine göre olaydan itibaren 1 yıl içinde HUD'a başvurun.

• FTC'ye göre tehlike işaretleri:
  • Ödemeyi yalnız Western Union ya da MoneyGram havalesiyle istemek
  • Hediye kartı ya da kripto para istemek (bunlar nakit göndermekle aynıdır)
  • "Yurt dışındayım" diyerek evi göstermemek
  • Hızlı karar vermeniz için baskı yapmak
  • Bölgedeki kiralardan çok düşük kira
• Dolandırıcılığı yerel polise ve ilanın çıktığı siteye bildirin. Ayrıca ReportFraud.ftc.gov ve eyalet başsavcılığına şikâyet edebilirsiniz.
• Ayrıntılar için bkz. 12.7 İşyeri ve kira dolandırıcılıkları.

• HUD (ABD Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı) — konut ayrımcılığı şikâyeti
  • Telefon: +1 800 669 9777 (TTY +1 800 927 9275)
  • Çevrim içi şikâyet: HUD şikâyet sayfası
  • New York Bölge Ofisi: Jacob K. Javits Federal Office, 26 Federal Plaza, Suite 3541, New York, NY 10278-0068 · Telefon +1 212 264 8000 (TTY +1 212 264 0927)
• New York Başsavcılığı — depozito ve kiracı şikâyetleri
  • Adres: The Capitol, Albany, NY 12224-0341
  • Telefon: +1 800 771 7755 · İşitme engelliler: +1 800 788 9898
  • Depozito şikâyeti için başsavcılığın çevrim içi formu kullanılır.
• New York Konut ve Toplum Yenileme Dairesi (DHCR) — kira kontrollü daireler
  • Kira İdaresi: +1 833 499 0343
  • Adil ve Eşit Konut Ofisi: +1 518 473 3089
• New Jersey Toplum İşleri Dairesi (DCA), Konut ve Toplum Kaynakları Bölümü — Truth in Renting rehberi
  • Adres: 101 South Broad Street, PO Box 806, Trenton, NJ 08625-0806
• Diğer eyaletler: USA.gov eyalet başsavcılıkları listesi

• Evi görmeden depozito ya da kira göndermek.
• Sözleşmeyi okumadan, değişiklikleri yazıya geçirmeden imzalamak.
• Taşınırken ve çıkarken dairenin fotoğrafını çekmemek.
• New York'ta 1 aylık kiradan fazla depozito ödemeyi kabul etmek.
• Ret mektubundaki rapor şirketinden ücretsiz rapor istemeyi unutmak.
• Mahkeme belgesini görmezden gelmek.

• Kredi geçmişim yok. Ev kiralayabilir miyim? Ev sahibi gelir ve kredi geçmişine bakabilir. Kredi geçmişi oluşturmak için bkz. 10.2.
• Ev sahibi Türk olduğum için kiralamazsa? Ulusal köken ayrımcılığı federal kanunla yasaktır. 1 yıl içinde HUD'a şikâyet edebilirsiniz.
• New York'ta başvuru ücreti ne kadar olabilir? Kredi ve geçmiş kontrolü için en çok 20 $.
• Depozitom ne zaman iade edilir? New York'ta 14 gün, New Jersey'de 30 gün içinde. Florida'da kesinti yoksa 15 gün içinde.
• Ev sahibi haber vermeden daireye girebilir mi? New York'ta kural olarak makul süre önce haber verir; yangın ya da su baskını gibi acil durumlar istisnadır.
• Kiramı ödeyemezsem hemen çıkarılır mıyım? New York'ta tahliye mahkeme yoluyla olur. Mahkeme belgelerine mutlaka cevap verin ve bir avukata danışın.

• New York – Kiracı hakları rehberi (PDF)
• New York – Kiracı hakları rehberi (çevrim içi)
• New Jersey – Truth in Renting rehberi (PDF)
• Florida Kanunu 83.49 – depozito
• HUD – Konut ayrımcılığı şikâyeti
• FTC – Kiralık ilan dolandırıcılığı
• CFPB – Kredi raporlama şirketleri listesi
• USA.gov – Eyalet başsavcılıkları
• İlgili: 16.4 SSI, TANF ve konut yardımı · 12.8 Tüketici hakları: şikâyet yolları