İşyeri ve kira dolandırıcılıkları

Yeni gelenler, İngilizcesi henüz yeterli olmayanlar ve statüsünden endişe edenler sahte iş teklifleri, ücret hırsızlığı ve sahte kira ilanlarının sık hedefidir. Bu sayfa iş ve kira dolandırıcılıklarının işaretlerini, göçmenlik durumunuz ne olursa olsun sahip olduğunuz işçi haklarını, belge istismarını, ev kiralamada ayrımcılığı ve dolandırıldığınızda atacağınız adımları anlatıyor. Genel çalışan hakları için bkz. 5.5 Çalışan hakları, kiracı hakları için bkz. 10.3 Ev kiralama.

• İşe girmek için para istemek: FTC'ye göre federal hükümet dahil dürüst işverenler iş vermek için asla para istemez.
• Ön ödemeli "yerleştirme" firmaları: dürüst firmaların ücretini genellikle aday değil işveren öder.
• Çek gönderip "fazlasını geri yolla" demek: çek karşılıksız çıkar ve banka parayı sizden geri ister.
• Kargo yeniden gönderme işleri: FTC'ye göre paket teslim alıp yurt dışına yeniden göndermek hiçbir zaman gerçek bir iş değildir.
• "Az çalış, çok kazan" evden çalışma ilanları.
• Federal ya da posta işi vaadi: bu işlere başvuru ücretsizdir; ücret isteyen ilan sahtedir.
• Yurt dışından e-postayla gelen iş teklifleri: USCIS'e göre özellikle para isteniyorsa dolandırıcılık olabilir. Teklif gerçek olsa bile çalışma izniniz yoksa çalışamazsınız.

ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Türkçe yayımladığı işçi hakları broşürüne göre:

• Adil ücret: işvereniniz yaptığınız bütün işin ücretini ödemelidir. Haftada 40 saati aşan çalışmada çoğu iş için normal ücretin 1,5 katı ödenir.
• Yasak kesintiler: işveren çoğunlukla üniforma, güvenlik ekipmanı, alet, malzeme ya da işe alım ücreti için maaşınızdan kesinti yapamaz ya da bunları ödemenizi isteyemez.
• Belgeleriniz sizde kalır: pasaportunuza, vizenize ve kimlik belgelerinize her zaman erişebilmelisiniz; kimse bunları sizden saklayamaz.
• Borçla bağlamak yasak: kimse sizi bir borcu ödemek için çalışmaya zorlayamaz ya da borcun şartlarını sonradan değiştirerek ayrılmanızı engelleyemez.
• Misilleme yasak: haklarınızı kullandığınız için işveren sizi işten çıkaramaz, size kötü davranamaz ya da ücretinizi kesemez.
• İşten ayrılmak: işvereniniz size kötü davranıyorsa işinizde kalmak zorunda değilsiniz. Bunun vizenize etkisi için bir avukata danışın.

• Adalet Bakanlığı'nın Göçmen ve Çalışan Hakları Birimi (IER) şunları yasaklayan kanunu uygular:
  • işe alma, işten çıkarma ya da ücret karşılığı yönlendirmede vatandaşlık statüsüne veya ulusal kökene dayalı ayrımcılık;
  • çalışma izni doğrulamasında (Form I-9 ve E-Verify) haksız belge talepleri;
  • hak arayanlara misilleme ya da gözdağı.
• E-Verify'da uyuşmazlık (Tentative Nonconfirmation) çıkarsa: işveren size İngilizce ve gerekirse çevirili bir "ileri işlem bildirimi" (Further Action Notice) vermelidir. Uyuşmazlığa itiraz ettiğinizde size bir yönlendirme onayı (Referral Date Confirmation) verilir; bunu aldıktan sonraki 8 federal iş günü içinde DHS ya da SSA ile iletişime geçersiniz. DHS hattı: +1 888 897 7781 (TTY +1 877 875 6028).
• Uyuşmazlığı çözmek için işlem yapmamayı seçerseniz işveren sizi işten çıkarabilir.
• İşe başlarken doldurulan formlar için bkz. 5.4 İşe başlarken.

• Nasıl işler: dolandırıcılar gerçek ilanların fotoğraflarını kopyalayıp kendi iletişim bilgileriyle yeniden yayımlar ya da kirada olmayan, hatta var olmayan evleri ilan eder.
• İşaretler (FTC):
  • sizi hızlı karar vermeye zorlamak;
  • "ev sahibinin yurt dışında" olduğunu söyleyip evi göstermemek;
  • havale (Western Union, MoneyGram), hediye kartı ya da kripto parayla ödeme istemek;
  • bölgedeki kiralardan çok düşük kira;
  • aynı adresin başka sitelerde "satılık" ya da başka sahip adıyla ilanı;
  • kira anlaşmasından önce Sosyal Güvenlik Numaranızı, ehliyet fotoğrafınızı ya da kredi notu ekran görüntüsünü istemek.
• FTC'ye göre havale, hediye kartı ya da kripto parayla yapılan ödeme nakit göndermek gibidir; para gittikten sonra genellikle geri alınamaz.

• Adil Konut Yasası (Fair Housing Act), kiralama ve satışta ulusal köken, din, ırk, cinsiyet, aile durumu ve engellilik nedeniyle ayrımcılığı yasaklar.
• Ulusal köken ayrımcılığı, kişinin doğduğu ya da atalarının geldiği ülkeye dayanabilir.
• Ayrımcılığa uğradığınızı düşünüyorsanız ABD Konut ve Kentsel Gelişim Bakanlığı'na (HUD) çevrim içi şikâyet verebilir ya da federal veya eyalet mahkemesinde dava açabilirsiniz.

1. Ödemeyi yaptığınız kuruma hemen başvurun ve işlemin geri alınmasını isteyin:
   • banka havalesi ya da Zelle: bankanız;
   • ödeme uygulaması: uygulamanın kendisi;
   • Western Union ya da MoneyGram: havale şirketi;
   • kredi ya da banka kartı: kartın arkasındaki numara;
   • hediye kartı: kartı veren şirket; kartı ve fişi saklayın;
   • kripto para: borsa ya da ATM işletmecisi.
2. Postayla nakit gönderdiyseniz ABD Posta Teftiş Servisi'ni hemen arayın: +1 877 876 2455.
3. Sosyal Güvenlik Numaranızı verdiyseniz IdentityTheft.gov üzerinden bildirin ve kurtarma planı alın.
4. FTC'ye bildirin: ReportFraud.ftc.gov.
5. Kira dolandırıcılığında ayrıca yerel polise, ilanın yayımlandığı siteye ve eyaletinizin başsavcılığına bildirin.
6. Ücretiniz ödenmediyse Çalışma Bakanlığı Ücret ve Çalışma Saatleri Bölümü'nü arayın: +1 866 487 9243.

• Çalışma Bakanlığı Ücret ve Çalışma Saatleri Bölümü (WHD) — ödenmeyen ücret, fazla mesai, yasak kesintiler: +1 866 487 9243
• Çalışma Bakanlığı genel hattı / iş güvenliği (OSHA) şikâyetleri: +1 866 4 USA DOL
• Ulusal İş İlişkileri Kurulu (NLRB) — sendika ve iş arkadaşlarıyla birlikte hak arama: +1 844 762 6572
• Adalet Bakanlığı IER çalışan hattı — belge istismarı ve ayrımcılık: +1 800 255 7688 (TTY 711)
• E-Verify DHS hattı: +1 888 897 7781 (TTY +1 877 875 6028)
• Ulusal İnsan Ticareti Yardım Hattı: +1 888 373 7888
• FTC: ReportFraud.ftc.gov ya da +1 877 382 4357

• İş bulmak, eğitim ya da "sertifika" için ücret ödemek.
• Tanımadığınız birinden gelen çeki bozdurup "fazlasını" geri göndermek.
• Pasaportu ya da belgeleri işverene "emanet" bırakmak.
• Evi görmeden ya da ev sahibiyle yüz yüze görüşmeden depozito göndermek.
• Kira için havale, hediye kartı ya da kripto parayla ödeme yapmak.
• Statüsünden endişe ettiği için ücret hırsızlığını bildirmemek.

• Çalışma iznim yok; ödenmeyen ücretim için başvurabilir miyim? Dışişleri'nin Türkçe broşürüne göre işçi hakları göçmenlik durumunuz ne olursa olsun geçerlidir; ücret sorunları için WHD'yi (+1 866 487 9243) arayabilirsiniz. Statünüzle ilgili riskler için bir avukata danışın.
• İşverenim pasaportumu saklıyor. Belgelerinize her zaman erişebilmelisiniz. İnsan Ticareti Yardım Hattı'nı arayın: +1 888 373 7888.
• E-Verify'da uyuşmazlık çıktı; ne olur? İşveren size yazılı bildirim vermelidir. Uyuşmazlığı çözmek için işlem yapmazsanız işveren sizi çıkarabilir. Haksız uygulama olduğunu düşünüyorsanız IER hattını arayın: +1 800 255 7688.
• Ev sahibi "yurt dışındayım, depozitoyu havale et" diyor. FTC'ye göre bu tipik bir dolandırıcılık işaretidir.
• Türk olduğum için evi kiralamadılar. Ulusal köken ayrımcılığı yasaktır; HUD'a şikâyet edebilirsiniz.
• Dolandırıldım; paramı geri alabilir miyim? Hemen ödeme yaptığınız kuruma başvurun. Havale, hediye kartı ve kripto parayla yapılan ödemeler genellikle geri alınamaz.

• Geçici işçilerin hakları – Türkçe broşür (Dışişleri)
• FTC – Dolandırıcılık bildirimi
• IdentityTheft.gov – kimlik hırsızlığı bildirimi
• Adalet Bakanlığı IER – çalışanlar için bilgiler
• E-Verify – çalışan hakları
• HUD – konut ayrımcılığı şikâyeti
• İlgili: 5.11 İş arama · 10.3 Ev kiralama · 12.8 Tüketici hakları