Uluslararası Ceza Mahkemesi yargıçları, mahkemenin Afganistan'daki ilk soruşturmasını resmen kapattı. Mahkeme belgelerine göre bu karar, bir dönem ABD askerleri ve Amerikan istihbarat görevlilerinin işlediği iddia edilen savaş suçlarına kadar uzanan soruşturmayı sona erdirdi.
Ön Duruşma Dairesi II, "Afganistan İslam Cumhuriyeti'ndeki durumu kapatma kararı" başlıklı hükmü 12 Kasım Perşembe günü verdi ve kamuoyuna açık, karartılmış nüshayı cuma günü yayımladı. Karar, mahkeme yazı işleri birimine dava kaydını kapatma talimatı veriyor. Yargıçlar, "Savcılığın soruşturmalarını yürütme ve delil elde etme kapasitesindeki önemli kısıtlamaların" yanı sıra iddia edilen suçların üzerinden geçen süreye dikkat çekti. Ayrıca savcının, "başka soruşturma veya kovuşturma faaliyetlerini etkili biçimde yürütebileceğini" gösteremediğini belirtti.
Savcılık makamı Reuters ve The Associated Press'e yaptığı açıklamada karara itiraz ettiğini bildirdi, ancak başka ayrıntı vermedi.
Karar neyi sona erdiriyor, neler devam ediyor
On yılı aşkın ön incelemenin ardından 2020'de başlatılmasına izin verilen ilk soruşturma, 1 Mayıs 2003'ten bu yana Afganistan'da işlendiği iddia edilen suçları ve Temmuz 2002'den bu yana diğer UCM üyesi ülkelerin topraklarında işlenen bağlantılı suçları kapsıyordu. Soruşturmada ABD personelinin yanı sıra eski Afgan hükümet güçleri ve Taliban da inceleniyordu. ABD'ye ilişkin bölüm, dönemin savcısı Karim Khan'ın delil elde etmenin zorluklarına işaret ederek bu dosyaya öncelik vermeyeceğini söylediği 2021'den bu yana askıdaydı.
Karar, IŞİD'in Horasan Vilayeti'ne veya IŞİD-H'ye ilişkin soruşturmayı da kapatıyor. Ancak yargıçlar, soruşturmanın etkili biçimde yürütülebilmesi halinde savcıların yeniden izin talep edebileceğini belirtti. Yargıçlar bu yılın başlarında Afganistan dosyasını ikiye ayırmıştı. Afganistan'daki Durum II olarak bilinen ve Ağustos 2021'den bu yana Taliban'ın işlediği iddia edilen suçları, kadın ve kız çocuklarına yönelik zulüm de dahil olmak üzere kapsayan ayrı dava sürüyor. Dört Taliban lideri hakkındaki tutuklama emirleri de yürürlükte kalıyor.

Bu, Lahey'de hâlâ açık olan tek Afganistan davasının, ABD'nin Ağustos 2021'deki çekilmesinden bu yana Kabil'i yöneten Taliban hükümetini hedef aldığı anlamına geliyor.
Washington'ın baskısı altındaki mahkeme
Karar, Trump yönetimi ile mahkeme arasındaki gerilimin tırmandığı bir dönemde geldi. ABD, UCM'ye üye değil ve mahkemenin Amerikan vatandaşları üzerindeki yargı yetkisini reddediyor. Washington, Afganistan soruşturması ve İsrailli yetkililer hakkında çıkarılan tutuklama emirleri nedeniyle halen görevde olan ve eski 13 UCM personeline yaptırım uyguladı. ABD ayrıca ekim ayında mahkemenin kendisine yönelik yaptırımlar açıkladı; bu yaptırımların nisanda yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ekim ayında yaptığı açıklamada, "Başkan Trump, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin Amerikalıları yargılamasına asla izin vermeyecek" dedi ve ABD'nin "Amerikalılar artık tehdit altında kalmayana kadar UCM'yi tuğla tuğla dağıtma kampanyasını sürdüreceğini" söyledi.

Rubio, kararın kamuoyuna açıklandığı cuma günü bu mesajı daha da sertleştirdi. Washington'daki Federalist Society Ulusal Avukatlar Kongresi'nde konuşan Rubio, mahkemenin "kâğıt üzerindeki kararnamelerini" Amerikalılara uygulamaya çalışması halinde ABD'nin vereceği yanıtın Romalı general Pompey'in sözlerini yansıtacağını söyledi: "Elinde kılıç olan adamlara yasaları tekrarlamayı bırakın."
Afganistan dosyasının kapatılmasının Amerikan endişelerini azaltıp azaltmayacağı net değil. Karar, mahkemenin bir üye ülkenin topraklarında işlendiği iddia edilen ağır suçlardan, failin uyruğuna bakmaksızın herkesi yargılayabilmesini sağlayan Roma Statüsü'nü değiştirmiyor. Afganistan 2003'te mahkemeye katıldı.
Fotoğraflar: Wikimedia Commons; Ally Daily